Bez wątpienia skład mikroflory pochwy ma ogromne znaczenie dla zdrowia intymnego kobiet. Dominacja pałeczek z rodzaju Lactobacillus pomaga utrzymać kwaśne środowisko pochwy, ogranicza namnażanie drobnoustrojów chorobotwórczych i wspiera naturalne mechanizmy obronne organizmu. Kiedy dochodzi do zaburzenia tej równowagi, rośnie ryzyko wystąpienia infekcji intymnych, tj. waginoza bakteryjna czy grzybica pochwy. Właśnie dlatego warto sięgać po probiotyki ginekologiczne. Nie wszystkie preparaty działają w ten sam sposób. Warto stawiać na obecność w produkcie odpowiednich szczepów bakterii. Dobrym przykładem jest niewątpliwie gatunek bakterii uznawany za jeden z najważniejszych składników prawidłowej mikrobioty pochwy - Lactobacillus crispatus. Jeśli zależy Ci na przywracaniu równowagi mikroflory pochwy, sprawdź, czy Twój probiotyk zawiera szczep Lactobacillus crispatus. W artykule znajdziesz informacje na temat, dlaczego skład probiotyku ginekologicznego ma ogromne znaczenia dla zachowania zdrowia intymnego kobiet.
Spis treści:
- Probiotyk ginekologiczny – dlaczego skład ma tak duże znaczenie?
- Lactobacillus crispatus – najważniejsza bakteria wspierająca zdrowie intymne kobiet
- Jak Lactobacillus crispatus pomaga ograniczać infekcje intymne?
- Probiotyki doustne czy probiotyki dopochwowe – rodzaje probiotyków dla kobiet
- Probiotyki ginekologiczne w ciąży – czy Lactobacillus crispatus to dobry wybór?
- Jak wybrać ginekologiczne preparaty probiotyczne? Czyli co powinieneś wiedzieć, zanim kupisz probiotyki na infekcje intymne?
- FAQ - czyli pytania pacjentów o probiotyki ginekologiczne i odpowiedzi okiem farmaceuty
Probiotyk ginekologiczny – dlaczego skład ma tak duże znaczenie?
Współczesna probiotykoterapia opiera się na założeniu, że skuteczność probiotyków zależy od konkretnego szczepu bakterii, a nie wyłącznie od rodzaju mikroorganizmu. Zwykle ginekologiczne probiotyki zawierają różne gatunki bakterii należące do rodzaju Lactobacillus. Najczęściej spotykane są:
-
Lactobacillus crispatus,
-
Lactobacillus rhamnosus,
-
Lactobacillus reuteri,
-
Lactobacillus gasseri,
-
Lactobacillus plantarum,
-
Lactobacillus fermentum.
Choć wszystkie one należą do grupy bakterii kwasu mlekowego, różnią się zdolnością kolonizacji nabłonka pochwy, produkcją substancji przeciwdrobnoustrojowych oraz wpływem na florę pochwy. Z tego powodu nie można zakładać, że każdy preparat zawierający bakterie z rodzaju Lactobacillus będzie wykazywał identyczną skuteczność. Ponadto na skuteczność preparatu wpływa również obecność odpowiedniej liczby żywych mikroorganizmów. Dobre preparaty probiotyczne powinny zawierać deklarowaną liczbę żywych kultur bakterii aż do końca terminu ważności podanego na opakowaniu. Warto pamiętać, że skoro dany probiotyk zawiera żywe bakterie probiotyczne, istotne są warunki jego produkcji oraz przechowywania, które pozwalają zachować ich aktywność.
Nie bez znaczenia pozostaje także droga podania preparatu. Obecnie dostępne są zarówno doustne probiotyki ginekologiczne, jak i probiotyki dopochwowe. Wybór konkretnego preparatu powinien być uzależniony m.in. od sytuacji klinicznej, rodzaju dolegliwości, czy dostępnych dowodów naukowych.
Sprawdź >> probiotyki ginekologiczne!
Lactobacillus crispatus – najważniejsza bakteria wspierająca zdrowie intymne kobiet
Coraz więcej dowodów wskazuje, że dominacja konkretnych gatunków z rodzaju Lactobacillus wpływa na utrzymanie prawidłowego środowiska pochwy. Wśród wszystkich bakterii kwasu mlekowego szczególną uwagę zwraca szczep Lactobacillus crispatus. Analizy mikrobiologiczne pokazują, że kobiety, u których flora pochwy jest zdominowana przez ten właśnie szczep, częściej zachowują stabilną mikrobiotę i rzadziej doświadczają zaburzeń określanych jako dysbioza pochwy. Dlatego też obecność szczepu Lactobacillus crispatus często uznawana jest za marker zdrowego ekosystemu pochwy.
Jak Lactobacillus crispatus pomaga ograniczać infekcje intymne?
Znaczenie Lactobacillus crispatus wynika z kilku mechanizmów, które wspólnie pomagają utrzymać zdrowie pochwy i prawidłowy skład mikrobioty. Do tych najważniejszych należą:
-
Produkcja kwasu mlekowego – bakteria wytwarza kwas mlekowy, który pomaga utrzymać prawidłowe pH pochwy. Z kolei kwaśne środowisko ogranicza namnażanie wielu drobnoustrojów odpowiedzialnych m.in za bakteryjne zapalenie pochwy.
-
Wytwarzanie substancji przeciwdrobnoustrojowych – Lactobacillus crispatus produkuje m.in. bakteriocyny oraz inne związki o właściwościach przeciwdrobnoustrojowych, które mogą ograniczać rozwój niektórych patogenów i wspierać równowagę flory bakteryjnej.
-
Kolonizacja nabłonka pochwy – bakterie zajmują miejsce na powierzchni nabłonka, utrudniając tym samym przyleganie drobnoustrojów chorobotwórczych. Dzięki temu wspierają prawidłową florę bakteryjną, florę pochwy oraz pomagają utrzymać stabilną mikroflorę pochwy.
-
Wpływ na miejscową odpowiedź organizmu – Lactobacillus crispatus może uczestniczyć w regulacji lokalnej odpowiedzi immunologicznej oraz wspierać utrzymanie homeostazy błony śluzowej pochwy. Niemniej jednak mechanizm ten jest nadal przedmiotem intensywnych badań.
Nie wszystkie szczepy bakterii Lactobacillus mają takie same właściwości w kontekście utrzymania zdrowia intymnego. Dlatego nowoczesne ginekologiczne probiotyki coraz częściej wykorzystują starannie wyselekcjonowane szczepy, których działanie zostało ocenione w badaniach naukowych. Pamiętaj - skład probiotyku ma ogromne znaczenie!
Lactobacillus crispatus M247 – dlaczego właśnie ten szczep?
Nie wszystkie szczepy bakterii probiotycznych należące do gatunku Lactobacillus crispatus zostały przebadane w takim samym stopniu i pod takim samym kątem. Jednym z najlepiej scharakteryzowanych jest szczep Lactobacillus crispatus M247, który oceniano zarówno w badaniach klinicznych, jak i laboratoryjnych. Na uwagę zasługuje fakt, że szczep ten wykazuje bardzo dobrą zdolność przylegania do komórek nabłonka, co jest jedną z cech ułatwiających kolonizację pochwy. W badaniach laboratoryjnych in vitro zaobserwowano również zdolność jego metabolitów do hamowania wzrostu wybranych drobnoustrojów, m.in. Escherichia coli, Staphylococcus aureus, Enterococcus faecalis, Streptococcus agalactiae oraz Candida albicans.
Szczep Lactobacillus crispatus M247 znajdziesz w preparacie Crispact.
Wybierając preparaty zawierające probiotyki, warto zwracać uwagę nie tylko na nazwę gatunku bakterii, ale również na konkretny szczep, ponieważ to właśnie dla niego dostępne są wyniki badań oceniających bezpieczeństwo i właściwości biologiczne.
Żywe kultury bakterii probiotycznych a skuteczność probiotyku
Kupując preparaty zawierające probiotyki, wiele osób zwraca uwagę na ilość, czy rodzaj dobrych bakterii. Tymczasem o jakości produktu decyduje znacznie więcej czynników. Skuteczny probiotyk powinien zawierać:
-
odpowiednio oznaczony gatunek i szczep bakterii,
-
deklarowaną liczbę żywych kultur bakterii do końca okresu ważności,
-
szczepy przebadane pod kątem konkretnego zastosowania i wpływu na organizm,
-
odpowiednią technologię produkcji chroniącą bakterie przed utratą żywotności.
To właśnie dlatego sama liczba CFU (liczba tworząca kolonie) nie przesądza o tym, jaka będzie skuteczność probiotyków. Równie ważne są właściwości biologiczne szczepu oraz jego zdolność do przeżycia podczas przechowywania i po podaniu.
Kiedy przewagą może być ginekologiczny preparat zawierający wyspecjalizowany szczep Lactobacillus crispatus?
Preparat zawierający dokładnie scharakteryzowany szczep Lactobacillus crispatus może stanowić rozsądny wybór przede wszystkim wtedy, gdy zależy nam na zastosowaniu produktu, którego skład opiera się na szczepie opisanym w badaniach naukowych.
Takie podejście może być szczególnie istotne u kobiet:
-
po zakończonym leczeniu bakteryjnego zapalenia pochwy,
-
z nawracającymi zaburzeniami flory pochwy,
-
po antybiotykoterapii, kiedy konieczne jest przywrócenie równowagi flory bakteryjnej nie tylko przewodu pokarmowego, ale również okolic intymnych,
-
poszukujących preparatu wspierającego utrzymanie zdrowia intymnego, co ma znaczenie chociażby dla kobiet przygotowujących się do procedur wspomaganego rozrodu (zachowanie zdrowia reprodukcyjnego), czy zmagających się z endometriozą, adenomiozą, zespołem policystycznych jajników (PCOS) lub przewlekłymi stanami zapalnymi.
Jednocześnie należy podkreślić, że nawet najlepiej przebadany właściwy probiotyk ginekologiczny nie zastępuje leczenia zaleconego przez lekarza. Probiotyki dopochwowe oraz doustne probiotyki ginekologiczne należy traktować jako element wspierający przywracanie równowagi mikroflory, a nie alternatywę dla terapii przeciwbakteryjnej lub przeciwgrzybiczej.
Z punktu widzenia pacjentki najważniejszą wskazówką jest więc nie wybór preparatu z największą liczbą bakterii, ale takiego, który zawiera dobrze opisany szczep, posiada dane dotyczące bezpieczeństwa oraz został przebadany w kontekście zastosowania u kobiet. Warto zatem zwrócić uwagę, że szczep Lactobacillus crispatus M247 to najlepiej przebadany szczep L. crispatus, uznawany za jeden z najważniejszych czynników wspomagających prawidłową mikrobiotę jamy macicy.
Probiotyki doustne czy probiotyki dopochwowe – rodzaje probiotyków dla kobiet
Obecnie dostępne są zarówno ginekologiczne doustne probiotyki, jak i dopochwowe probiotyki ginekologiczne. Obie grupy preparatów mają ten sam cel – wspierać zdrowie intymne kobiet poprzez odbudowę i utrzymanie prawidłowej mikrobioty pochwy. Różnią się one jednak drogą podania oraz sposobem działania.
Doustne probiotyki ginekologiczne dostarczają bakterie do przewodu pokarmowego, skąd – zgodnie z koncepcją osi jelitowo-pochwowej – mogą pośrednio wpływać na skład mikrobioty okolic intymnych. Tego typu preparaty zawierające probiotyki są wygodne w stosowaniu i często wybierane przez kobiety, które chcą wspierać utrzymanie zdrowia intymnego przez dłuższy czas.
Z kolei probiotyki dopochwowe działają bezpośrednio w miejscu aplikacji. Zwykle mają postać kapsułek dopochwowych do przechowywania w lodówce. Stosowanie dopochwowego probiotyku bywa rozważane zwłaszcza po zakończonym leczeniu bakteryjnego zapalenia pochwy lub u kobiet z zaburzeniami flory pochwy.
Nie można jednoznacznie stwierdzić, że jedna droga podania jest skuteczniejsza od drugiej. Zarówno probiotyki doustne, jak i probiotyki dopochwowe mają swoje miejsce w profilaktyce i wspomaganiu odbudowy mikrobioty pochwy. Wybór powinien zależeć przede wszystkim od celu stosowania, rodzaju dolegliwości oraz zaleceń lekarza lub farmaceuty.
Dlatego podsumowując, stosowanie doustnych probiotyków ginekologicznych może być dobrym wyborem przede wszystkim:
-
u kobiet z nawracającymi infekcjami intymnymi, które wymagają dłuższego wspierania równowagi mikroflory pochwy,
-
po zakończonej antybiotykoterapii, kiedy celem jest stopniowa odbudowa mikrobioty,
-
u kobiet preferujących wygodną, codzienną suplementację,
-
jako element długoterminowej profilaktyki wspierającej utrzymanie zdrowia intymnego.
Z kolei dopochwowy probiotyk może być korzystnym rozwiązaniem:
-
po zakończeniu leczenia bakteryjnego zapalenia pochwy lub grzybicy pochwy, gdy zależy nam na szybkim dostarczeniu bakterii bezpośrednio do miejsca ich działania,
-
w przypadku znacznych zaburzeń flory pochwy potwierdzonych przez lekarza,
-
gdy specjalista zaleci miejscową odbudowę mikrobioty po terapii przeciwbakteryjnej lub przeciwgrzybiczej.
Kiedy kobieta powinna sięgać po ginekologiczne preparaty probiotyczne?
Należy pamiętać, że ginekologiczne preparaty probiotyczne nie są przeznaczone wyłącznie dla kobiet z aktywną infekcją. Znacznie częściej wykorzystuje się je jako element wspierający odbudowę mikroflory pochwy, profilaktykę infekcji oraz zapobieganie nawrotom infekcji, zwłaszcza po zakończeniu właściwego leczenia. Dlatego też warto zwrócić uwagę na preparaty zawierające probiotyki szczególnie w sytuacjach takich jak:
-
po antybiotykoterapii stosowanej z powodu infekcji bakteryjnych, w tym bakteryjnego zapalenia pochwy,
-
po zakończonym leczeniu infekcji intymnych, również po terapii grzybicy pochwy,
-
przy nawracających infekcjach intymnych,
-
w przypadku zaburzeń flory bakteryjnej pochwy,
-
podczas okresów zwiększonego ryzyka dysbiozy, np. po menstruacji lub długotrwałej antybiotykoterapii.
Probiotyki ginekologiczne wspomagają odbudowę prawidłowej mikrobioty i utrzymanie równowagi mikroflory pochwy, jednak nie zastępują leczenia przyczynowego, mogą zaś stanowić jego uzupełnienie. Jeżeli występują objawy sugerujące aktywną infekcję, takie jak świąd, pieczenie, nieprawidłowa wydzielina czy nieprzyjemny zapach, konieczna jest konsultacja z lekarzem i wdrożenie odpowiedniego leczenia infekcji intymnych. Należy pamiętać, że działania probiotyków dopochwowych polegają na wspieraniu naturalnej mikrobioty oraz odbudowie środowiska pochwy, a nie na bezpośrednim zwalczaniu drobnoustrojów wywołujących zakażenie.
Czy warto stosować kwas mlekowy dopochwowo razem z probiotykami doustnymi?
Preparaty zawierające kwas mlekowy do stosowania dopochwowego znajdują zastosowanie we wspieraniu zdrowia pochwy. Ich podstawowym zadaniem jest miejscowe obniżenie pH i stworzenie warunków sprzyjających rozwojowi naturalnej mikrobioty. Warto jednak pamiętać, że sam kwas mlekowy nie jest probiotykiem – nie zawiera żywych mikroorganizmów i nie odbudowuje mikrobioty w taki sposób jak preparaty zawierające bakterie kwasu mlekowego (różne szczepy bakterii Lactobacillus). Kwas mlekowy zwykle stanowi składnik preparatów wieloskładnikowych i można go spotkać obok wspomnianych bakterii kwasu mlekowego, czy kwasu hialuronowego (np. Neoprobio Protect). Wybór danego preparatu powinien zależeć od przyczyny dolegliwości. Jeżeli głównym problemem jest zaburzone pH lub dyskomfort związany z suchością błony śluzowej, pomocne mogą być preparaty zawierające kwas mlekowy i kwas hialuronowy. Natomiast jeśli celem jest odbudowa flory pochwy, warto rozważyć preparaty zawierające bakterie kwasu mlekowego oraz – zgodnie z zaleceniami lekarza lub farmaceuty – odpowiednio dobrane probiotyki doustne. Takie połączenie jest coraz częściej rekomendowane. Pozwala ono z jednej strony wspierać odbudowę mikroflory pochwy, a z drugiej poprawiać warunki sprzyjające kolonizacji przez bakterie kwasu mlekowego. Jest to szczególnie istotne u kobiet z nawracającymi infekcjami intymnymi, u których celem terapii jest nie tylko odbudowa mikrobioty, ale również zmniejszanie ryzyka infekcji.
Probiotyki ginekologiczne w ciąży – czy Lactobacillus crispatus to dobry wybór?
W okresie ciąży utrzymanie naturalnej flory bakteryjnej w dobrej kondycji ma szczególne znaczenie. Zaburzenia równowagi mikroflory zwiększają ryzyko infekcji bakteryjnych i grzybiczych, które z kolei mogą skutkować różnego rodzaju powikłaniami położniczymi. Dostępne badania wskazują, że dominacja Lactobacillus crispatus w żeńskim układzie moczowo-płciowym jest charakterystyczna dla zdrowej mikrobioty pochwy i może sprzyjać utrzymaniu jej stabilności. Nie oznacza to jednak, że każda kobieta w ciąży powinna samodzielnie rozpocząć stosowanie preparatów zawierających ten gatunek.
Probiotyki w ciąży najlepiej dobierać indywidualnie po konsultacji z lekarzem prowadzącym ciążę. Dotyczy to zarówno preparatów doustnych, jak i probiotyków dopochwowych.
Jak wybrać ginekologiczne preparaty probiotyczne? Czyli co powinieneś wiedzieć, zanim kupisz probiotyki na infekcje intymne?
Na rynku dostępnych jest wiele preparatów określanych jako probiotyki na infekcje intymne. Jak wybrać ten właściwy preparat skoro różnią się one składem, postacią, zastosowanymi szczepami bakterii oraz warunkami przechowywania? Wybór odpowiedniego preparatu warto zatem oprzeć na kilku praktycznych kryteriach:
-
Dopasowanie preparatu do rodzaju problemu - jeżeli celem jest odbudowa mikrobioty po antybiotykoterapii lub zapobieganie nawrotom infekcji, warto rozważyć doustne probiotyki ginekologiczne, z kolei, jeśli konieczna jest miejscowa odbudowa mikrobioty, lepszym wyborem będzie dopochwowy probiotyk, ponieważ kapsułka dopochwowa zawiera żywe bakterie, które trafiają bezpośrednio do pochwy; natomiast jeśli u kobiety dominują objawy suchości pochwy, pomocne mogą być preparaty dopochwowe zawierające kwas hialuronowy, często w połączeniu z kwasem mlekowym lub składnikami wspierającymi regenerację błony śluzowej.
-
Wybór konkretnego szczepu bakteryjnego - nie wszystkie bakterie z rodzaju Lactobacillus wykazują takie samo działanie. O skuteczności preparatu w kontekście zdrowia intymnego decydują przede wszystkim polecane szczepy bakterii, których właściwości potwierdzono w badaniach klinicznych, m.in. szczep Lactobacillus rhamnosus, Lactobacillus crispatus, Lactobacillus reuteri, Lactobacillus gasseri.
-
Postać preparatu - uzależniona od wskazania do stosowania; zwykle są to tabletki lub kapsułki dopochwowe określane często przez pacjentki jako globulki dopochwowe, np. InVag® i Lactovaginal®, Iladian® direct plus lub preparaty doustne wspierające utrzymanie prawidłowej flory okolic intymnych - Iladian®, PrOVag®, Lacibios Femina®, Crispact.
-
Wysoka jakość preparatu - dobry probiotyk powinien zawierać dokładnie oznaczony gatunek i szczep bakterii, deklarowaną liczbę żywych kultur bakterii do końca okresu ważności, szczepy przebadane klinicznie, informacje dotyczące prawidłowego stosowania oraz przechowywania. Wybierając preparat probiotyczny, szukaj tych wszystkich informacji na opakowaniu.
-
Odpowiednie warunki przechowywania - ponieważ probiotyk zawiera żywe mikroorganizmy, bardzo ważne jest przestrzeganie zaleceń producenta dotyczących przechowywania probiotyków. Część preparatów wymaga przechowywania w temperaturze pokojowej, inne należy chronić przed wysoką temperaturą lub wilgocią. Niewłaściwe przechowywanie może zmniejszyć liczbę żywych bakterii i ograniczyć skuteczność preparatu. Dlatego jeśli wyjeżdżasz na wakacje wybierz taki preparat, który nie wymaga przechowywania w lodówce.
-
Wygodne dawkowanie - istotne jest zarówno właściwe dawkowanie probiotyków oraz odpowiednio długi czas ich stosowania. W przypadku preparatów wspierających odbudowę mikrobioty efekty nie pojawiają się po kilku dniach. Największe korzyści przynosi regularne stosowanie preparatu zgodnie z zaleceniami producenta lub lekarza. Samodzielne skracanie terapii może ograniczyć możliwość odbudowy prawidłowej mikrobioty.
FAQ - czyli pytania pacjentów o probiotyki ginekologiczne i odpowiedzi okiem farmaceuty
Czy każdy probiotyk ginekologiczny zawiera Lactobacillus crispatus?
Ginekologiczne probiotyki mogą zawierać różne gatunki i szczepy bakterii z rodzaju Lactobacillus. W zależności od preparatu będą to m.in. Lactobacillus crispatus, Lactobacillus rhamnosus, Lactobacillus reuteri czy Lactobacillus gasseri. Dlatego, jeśli zależy Ci na wsparciu prawidłowej mikroflory pochwy przed zakupem probiotyku, warto sprawdzić skład produktu i upewnić się, czy probiotyki ginekologiczne zawierają konkretny szczep przebadany w kontekście zdrowia intymnego kobiet, np. Lactobacillus crispatus M247.
Czy doustne probiotyki ginekologiczne pomagają przy nawracających infekcjach intymnych?
Doustne probiotyki ginekologiczne mogą wspierać odbudowę oraz utrzymanie zdrowej flory bakteryjnej, szczególnie po zakończeniu leczenia i u kobiet z nawracającymi infekcjami intymnymi. Nie zastępują jednak leczenia przeciwbakteryjnego lub przeciwgrzybiczego, jeśli doszło do aktywnego zakażenia. Kluczowe znaczenie ma wybór preparatu zawierającego odpowiednie szczepy bakterii o udokumentowanych właściwościach.
Czy można łączyć probiotyki doustne i probiotyki dopochwowe?
W wielu sytuacjach jest to możliwe. Właściwie dobrany probiotyk doustny i dobry probiotyk dopochwowy, działają różnymi drogami, dlatego ich jednoczesne stosowanie może być elementem postępowania zaleconego przez lekarza lub farmaceutę, które wspiera zdrowie intymne kobiet. Dobór terapii powinien być zawsze dostosowany do przyczyny dolegliwości, przebiegu choroby oraz indywidualnych potrzeb pacjentki.
Czy utrzymanie równowagi flory bakteryjnej okolic intymnych wpływa na zapobieganie infekcjom dróg moczowych?
Prawidłowa flora bakteryjna pochwy stanowi ważny element naturalnej bariery ochronnej układu moczowo-płciowego. Utrzymanie równowagi flory bakteryjnej sprzyja ograniczeniu kolonizacji przez drobnoustroje chorobotwórcze, dlatego może wspierać zapobieganie infekcjom dróg moczowych jako element kompleksowej profilaktyki.
Jak długo stosować probiotyki ginekologiczne zawierające szczep Lactobacillus crispatus?
Czas stosowania probiotyków zależy od celu terapii i zaleceń producenta lub lekarza. Dla przykładu w przypadku preparatu Crispact® zaleca się przyjmowanie jednej kapsułki dziennie przez co najmniej 90 dni, aby umożliwić szczepowi Lactobacillus crispatus M247 kolonizację i wspieranie równowagi mikroflory bakteryjnej. Producent wskazuje również, że kurację można powtarzać cyklicznie kilka razy w roku, zgodnie z zaleceniami specjalisty.
Nie każdy probiotyk ginekologiczny działa tak samo – o jego wartości decydują przede wszystkim odpowiednio dobrane i przebadane szczepy bakterii, a nie wyłącznie ich liczba. Lactobacillus crispatus M247 jest jednym z najlepiej poznanych gatunków wspierających zdrowie intymne kobiet i utrzymanie prawidłowej mikrobioty pochwy. Wybierając preparaty probiotyczne, warto zwrócić uwagę na skład, jakość produktu, jego przeznaczenie oraz cel w jakim mamy zamiar go stosować. Należy jednak pamiętać, że probiotyki na infekcje intymne stanowią jedynie wsparcie zarówno w przypadku wystąpienia pierwszych objawów zakażenia, jak i sprawdzają się w profilaktyce nawrotów. Nie zastępują natomiast leczenia infekcji intymnych ordynowanego przez lekarza.
