Jest jedną z głównych przyczyn zgonu, a zachorowań na nią z roku na rok jest coraz więcej. Jakie mogą być pierwsze objawy cukrzycy? Jakie badania na cukrzycę pomagają wykryć chorobę? Jak wygląda leczenie cukrzycy?
Spis treści:
- Cukrzyca jako choroba cywilizacyjna
- Cukrzyca typu 1, cukrzyca typu 2 i inne formy cukrzycy
- Jakie są typowe objawy cukrzycy?
- Rozpoznawanie cukrzycy. Jak zdiagnozować chorobę?
- Leczenie cukrzycy
- Przyczyny cukrzycy - jakie są czynniki ryzyka wystąpienia cukrzycy?
- Profilaktyka cukrzycy - czy można zapobiec chorobie?
- Cukrzyca - ranking preparatów bez recepty dla diabetyków
- Powikłania cukrzycy
- FAQ - badania na cukrzycę, objawy związane z cukrzycą, czyli pytania pacjentów i odpowiedzi farmaceuty
Cukrzyca jako choroba cywilizacyjna
Cukrzyca a choroby cywilizacyjne - cukrzyca jest chorobą przewlekłą, określaną jako "epidemia XXI wieku". Obecnie cierpi na nią ponad niespełna 600 milionów ludzi na świecie. Liczba ta może się zwiększyć nawet o kolejne 250 milionów osób do 2050 roku. Zgodnie z szacunkami, ponad jedna trzecia chorych nie jest świadoma swojej choroby. Brak rozpoznania cukrzycy jest jednoznaczny z brakiem leczenia. Konsekwencją jest utrzymujący się wysoki poziom glukozy, który grozi wystąpieniem wielu poważnych powikłań.
Cukrzyca typu 1, cukrzyca typu 2 i inne formy cukrzycy
Jakie są typy cukrzycy? Zgodnie ze stanowiskiem Polskiego Towarzystwa Diabetologicznego wyróżniamy następujące typy choroby:
-
cukrzyca typu 1 - najczęściej wynika z nieprawidłowego działania układu odpornościowego. W jej przebiegu dochodzi do zniszczenia komórek trzustki produkujących insulinę,
-
cukrzyca typu 2 - sama produkcja insuliny może początkowo nie być zaburzona. Komórki z czasem stają się jednak mniej wrażliwe na insulinę. Rozwija się tzw. insulinooporność (Czym jest insulinooporność? Przyczyny, objawy i leczenie). W konsekwencji, glukoza nie może być odpowiednio wykorzystana i jej stężenie w organizmie utrzymuje się stale na wysokim poziomie. Cukrzyca typu 2 jest zdecydowanie najczęściej występującym typem cukrzycy - dotyczy 90-95% diabetyków.
-
cukrzyca ciążowa i cukrzyca w ciąży - wysoki poziom glukozy po raz pierwszy u pacjentki wykryty zostaje w okresie ciąży,
-
inne specyficzne typy cukrzycy, takie jak np. cukrzyca związana z genetycznym defektem działania insuliny, wynikająca z zewnątrzwydzielniczej choroby trzustki czy też typ cukrzycy MODY.
Nadal można spotkać się z określeniami "cukrzyca insulinozależna" i "cukrzyca insulinoniezależna", które odnoszą się kolejno do cukrzycy typu 1 i typu 2. Terminy te mogą być jednak mylące, ponieważ w przypadku cukrzycy typu 2 wraz z upływem czasu również może dojść do spadku produkcji insuliny.
Jakie są typowe objawy cukrzycy?
Objawy cukrzycy to:
-
częste oddawanie moczu;
-
wzrost pragnienia;
-
utrata masy ciała;
-
ogólne osłabienie organizmu;
-
pojawianie się stanów zapalnych skóry i błon śluzowych;
-
kurcze mięśni, zaburzenia widzenia i charakterystyczny zapach acetonu z ust najczęściej są jednymi z późniejszych objawów choroby.
Wymienione wyżej dolegliwości to zarówno objawy cukrzycy typu 1, typu 2, a także innych typów choroby, w tym również są to objawy cukrzycy ciężarnych (Cukrzyca w ciąży - kiedy występuje i jak sobie z nią radzić?). Należy jednak podkreślić, że symptomy te pojawiają się dopiero przy mocno podwyższonym stężeniu glukozy.
Objawy cukrzycy typu 2, szczególnie w początkowym okresie choroby, mogą być słabo zauważalne lub zupełnie nieodczuwane. Jest to o tyle niebezpieczne, że mimo braku dolegliwości, utrzymująca się hiperglikemia (podwyższony poziom glukozy we krwi) prowadzi do patologicznych zmian w organizmie. Zanim choroba zostanie odpowiednio zdiagnozowana, mogą pojawić się już jej powikłania. Dlatego tak ważne jest wykonywanie badań przesiewowych u osób z grup ryzyka:
-
co 3 lata u osób powyżej 45-ego roku życia;
-
co roku u osób otyłych, z nadwagą, nadciśnieniem tętniczym, dyslipidemią, chorobami układu krążenia, zespołem policystycznych jajników, mało aktywnych fizycznie, obciążonych rodzinnym występowaniem choroby, ze zdiagnozowanym wcześniej stanem przedcukrzycowym, a także u kobiet, które urodziły dziecko o wadze przekraczającej 4 kg lub chorowały na cukrzycę ciężarnych.
Rozpoznawanie cukrzycy. Jak zdiagnozować chorobę?
Jak rozpoznać cukrzycę? Chorobę można zdiagnozować po oznaczeniu poziomu cukru we krwi:
-
jeśli występują charakterystyczne objawy cukrzycy i oznaczone przygodne stężenie glukozy (o dowolnej porze dnia i niezależnie od posiłków) przekracza 200 mg/dl,
-
jeśli chory nie odczuwa objawów lub je zauważa, ale przypadkowe badanie poziomu glukozy nie przekracza 200 mg/dl, należy dwukrotnie oznaczyć glikemię na czczo. Wynik przekraczający wartość 126 mg/dl to potwierdzenie choroby. Oznacza się też hemoglobinę glikowaną. Wartość wynosząca 6,5% daje podstawy do rozpoznania cukrzycy.
W przypadku niejednoznacznych wyników badań laboratoryjnych lub podejrzenia choroby mimo prawidłowych wartości glikemii, należy przeprowadzić doustny test obciążenia glukozą. Polega on na wypiciu roztworu z 75 g glukozy, po którym następuje pobranie kilku próbek krwi w określonych odstępach czasowych. W celu zdiagnozowania choroby nie należy opierać się na wynikach glikemii otrzymywanych z użyciem domowych urządzeń do badania poziomu cukru (glukometry).
Leczenie cukrzycy
Jak obecnie leczymy cukrzycę typu 1 i cukrzycę typu 2? Osoby z cukrzycą typu 1 leczone są insuliną ludzką i analogami insuliny. Najczęściej zalecaną formą insulinoterapii jest stosowanie osobistej pompy insulinowej lub wykonywanie wielokrotnych wstrzyknięć podskórnych. Leczenie insuliną wymaga odpowiedniego przeszkolenia diabetyka. Docelowo powinien on nauczyć się dostosowywania dawek insuliny w zależności od spożywanych węglowodanów, białek i tłuszczów, a także od aktywności fizycznej i prowadzonego trybu życia.
Temat cukrzycy typu 2, w kontekście jej leczenia, jest bardziej złożony. Znacząco zmienił się na przestrzeni ostatnich lat. Kluczowe jest odpowiednie dobranie leków do potrzeb pacjenta, jest stanu zdrowia i odpowiedzi organizmu na leczenie. Typowa cukrzyca typu 2 w pierwszej kolejności zazwyczaj leczona jest przy pomocy flozyn (np. Invokana, Jardiance, Forxiga), agonistów receptora GLP-1 (popularnych ostatnio leków, takich jak Ozempic, Rybelsus, Saxenda, Victoza) lub metforminy (np. Metformax, Siofor). Dostępne są też inne grupy leków, które znajdują wykorzystanie w leczeniu cukrzycy typu 2. Niestety, ten typ choroby ma charakter postępujący. Schematy terapii mogą się więc zmieniać, w zależności od ich efektywności. Czasem, konieczne jest też dołączenie insuliny.
Nieodzownym elementem kuracji jest odpowiednia modyfikacja stylu życia. Zmniejszenie masy ciała u osób otyłych i z nadwagą, regularny, dostosowany do możliwości wysiłek fizyczny, a także zmiany w diecie mają istotny wpływ na skuteczność leczenia. Dieta cukrzycowa polega przede wszystkim na spożywaniu posiłków, które mają niski indeks glikemiczny, aby ograniczyć nagłe i duże skoki cukru.
Przyczyny cukrzycy - jakie są czynniki ryzyka wystąpienia cukrzycy?
Pierwszy typ choroby jest spowodowany nieprawidłowym funkcjonowaniem układu immunologicznego. Uważa się, że wpływ na to mają geny i czynniki środowiskowe (np. infekcje wirusowe), których połączenie może zapoczątkować rozwój tego schorzenia. Zazwyczaj cukrzyca typu 2 rozwija się w wyniku nałożenia się kilku aspektów.
Czynniki ryzyka cukrzycy to:
-
predyspozycje genetyczne;
-
nadwaga lub otyłość - nadwagę rozpoznajemy, gdy BMI wynosi co najmniej 25 i/lub obwód talii w przypadku kobiet wynosi przynajmniej 80 cm, a w przypadku mężczyzn 94 cm,
-
brak ruchu;
-
palenie papierosów i nadmierne spożywanie alkoholu;
-
zaburzenia lipidowe,
-
przyjmowanie leków o działaniu diabetogennym (zwiększającym ryzyko pojawienia się choroby), m. in. glikokortykosteroidów i hormonów tarczycy.
U kobiet w ciąży wzrost stężenia glukozy może pojawić się pod wpływem wyżej wymienionych czynników i zmian hormonalnych, które zachodzą w tym okresie.
Cukrzyca a choroby przewlekłe - przewlekłe choroby układu sercowo-naczyniowego, takie jak nadciśnienie tętnicze, czy też zespół policystycznych jajników również zwiększają ryzyko wystąpienia cukrzycy.
Profilaktyka cukrzycy - czy można zapobiec chorobie?
Jak zapobiegać cukrzycy? Nie każdej postaci choroby można zapobiec. Pacjenci żyjący z cukrzycą o typie 1, nie są w stanie ustrzec się przed zachorowaniem. Na szczęście, można zapobiec lub przynajmniej opóźnić najczęściej występujący rodzaj tego schorzenia. Podstawą profilaktyki jest uzyskanie prawidłowej masy ciała i wprowadzenie regularnego wysiłku fizycznego do swojego życia. Zaleca się aktywność przez minimum 150 min. tygodniowo. Najlepiej jest wybrać taki rodzaj sportu, który poprawia samopoczucie i przynosi najwięcej satysfakcji. Bycie aktywnym zaleca się wszystkim osobom, niezależnie od ich wieku. Aktywność fizyczna jest szczególnie istotna w prewencji choroby u osób powyżej 60-ego roku życia. Kolejnym zaleceniem mającym na celu zapobieganie wysokiemu stężeniu glukozy i rozwojowi cukrzycy jest rzucenie palenia i nienadużywanie alkoholu. Nieleczone lub bezskutecznie leczone nadciśnienie tętnicze również zwiększa ryzyko zachorowania. Osoby z nadciśnieniem powinny więc zwrócić szczególną uwagę na prawidłową kontrolę tej przypadłości i efektywność jej leczenia.
Nie w każdym przypadku jesteśmy w stanie zapobiec życiu z cukrzycą. Jednak w dużym stopniu to właśnie prowadzony tryb życia i nawyki żywieniowe prowadzą do rozwoju choroby.
Cukrzyca - ranking preparatów bez recepty dla diabetyków
Przy zwiększonym stężeniu glukozy i zaburzeniach gospodarki węglowodanowej, wielu pacjentów poszukuje preparatów, które mogą wspomagać uzyskanie prawidłowego poziomu cukru we krwi. Po które składniki warto sięgnąć jako wspomaganie terapii cukrzycy? Z pewnością warto pamiętać o morwie białej, która ma potwierdzoną skuteczność w obniżaniu poziomu glukozy. Pomocne są też: chrom, cynamonowiec i berberys. Oto krótki ranking preparatów na cukrzycę:
-
Biocanto Morwa Biała - suplement diety z ekstraktem z liści morwy białej i kory cynamonowca oraz chromem. Wyróżnia się wygodnym stosowaniem (1 tabletka dziennie) i ekonomicznym opakowaniem,
-
TriSulin - połączenie morwy, kozieradki, chromu, gurmaru i witamin z grupy B. Gurmar może być szczególnie pomocny dla osób z cukrzycą typu 2, które jednocześnie mają podwyższony poziom trójglicerydów,
-
Glukelo - kapsułki z gurmarem, cynamonowcem, chromem i witaminą B6,
-
Singularis Odpowiedni cukier Berberyna - berberyna jest składnikiem aktywnym pozyskiwanym z berberysu. Skutecznie pomaga obniżyć poziom glukozy i korzystnie wpływa na profil lipidowy,
-
Morwa z Cynamonem, herbatka Fix - suplement z liśćmi morwy i cynamonem w formie wygodnych do zaparzania saszetek. Jest to produkt odpowiedni dla osób, które mają trudności z połykaniem tabletek i kapsułek.
Chcąc zapobiegać wysokiemu poziomowi cukru warto też pamiętać o słodzikach. Pomagają one ograniczyć ilość spożywanego cukru i kalorii bez konieczności rezygnacji ze słodkiego smaku potraw. Słodziki można stosować w ilościach nie większych niż rekomenduje producent wybranego produktu.
Powikłania cukrzycy
Jakie są powikłania cukrzycy? Powikłania choroby mogą być ostre - zmiany są gwałtowne i postępują w krótkim okresie czasu lub przewlekłe - rozwijają się latami. Do ostrych powikłań należy m. in. kwasica ketonowa. Jest ona wynikiem dużego i nagłego spadku poziomu insuliny. Jeśli nie zostanie wykryta, może prowadzić do śpiączki i stwarzać zagrożenie życia. Diabetyków najczęściej martwią powikłania przewlekłe, które zdarzają się dosyć często:
-
mikroangiopatia - uszkodzenia małych naczyń krwionośnych. W zależności od tego, które naczynia uległy uszkodzeniu, może rozwinąć się nefropatia cukrzycowa, neuropatia cukrzycowa, retinopatia cukrzycowa,
-
makroangiopatia - uszkodzenia średnich i dużych naczyń krwionośnych.
Powikłania cukrzycy dotyczą przede wszystkim oczu, stóp, serca i układu nerwowego. Cukrzyca a choroby oczu - retinopatia cukrzycowa spowodowana zmianami w obrębie naczyń siatkówki, jest dominującą przyczyną utraty wzroku wśród osób powyżej 65-ego roku życia. Początkowo może przebiegać bezobjawowo. Dlatego tak ważne jest regularne kontrolowanie wzroku u okulisty. Do najczęstszych powikłań cukrzycy należy zespół stopy cukrzycowej. Uszkodzenie nerwów i słabe krążenie krwi może skutkować zmianami kształtu, deformacją stóp. Groźne stają się wszelkie urazy i rany w okolicach stóp. Pojawiają się zakażenia i owrzodzenia, które wolno się goją. Nieleczona stopa cukrzycowa niestety może skończyć się amputacją.
Neuropatia, charakteryzująca się uszkodzeniem komórek nerwowych, dotyka nawet 60-70% diabetyków. W zależności od tego, jakich nerwów dotyczą zmiany, chorzy mogą odczuwać m. in. mrowienie, ból kończyn, problemy z oddawaniem moczu, nudności, zaparcia i zawroty głowy przy gwałtownej zmianie pozycji.
Cukrzyca a choroby nerek - u diabetyków częściej pojawiają się zaburzenia pracy nerek. Cukrzyca może przyczyniać się to do rozwoju nadciśnienia tętniczego. Rośnie ryzyko miażdżycy, udaru mózgu i zawału serca. Chorzy w większym stopniu narażeni są na problemy z dziąsłami i zębami, większą podatność na infekcje, a także depresję. Ryzyko powikłań wzrasta wraz z rozwojem choroby. Zdecydowanie większe prawdopodobieństwo ich wystąpienia dotyczy osób ze źle kontrolowaną lub w ogóle nieleczoną cukrzycą. Ze względu na to, że wiele zmian przebiega stopniowo, początkowo mogą być słabo zauważalne dla chorego. Należy więc edukować pacjentów o konieczności regularnych badań.
Diabetycy mogą wieść normalne, aktywne życie, porównywalne do osób zdrowych. Warunkiem jest jednak stałe kontrolowanie choroby i utrzymywanie odpowiedniego stężenia glukozy w organizmie.
FAQ - badania na cukrzycę, objawy związane z cukrzycą, czyli pytania pacjentów i odpowiedzi farmaceuty
Jak rozpoznać cukrzycę? Jakie badania na cukrzycę można zrobić, żeby sprawdzić, czy jest się chorym?
Do rozpoznania cukrzycy służą pomiary stężenia glukozy. Jeśli dwukrotnie sprawdzona glikemia na czczo (nie w ciągu tego samego dnia) wynosi co najmniej 126 mg/dl lub hemoglobina glikowana (HbA1c) ma wartość co najmniej 6,5%, rozpoznawana jest cukrzyca.
Czy brak insuliny to typowy objaw cukrzycy typu 1 czy 2?
W przebiegu cukrzycy typu 1 typowy jest niedobór lub brak insuliny. W przypadku cukrzycy typu 2 początkowo poziom insuliny może być prawidłowy. U tej grupy chorych często rozwija się insulinooporność, czyli dochodzi do zmniejszenia wrażliwości tkanek na działanie insuliny. Przy cukrzycy typu 1 niezbędne jest leczenie insuliną ludzką lub analogami insuliny (insulinoterapia).
Kiedy wykrywa się hipoglikemię przy cukrzycy? Jakie są objawy hipoglikemii?
Hipoglikemia jest wykrywana, gdy poziom glukozy we krwi jest niższy niż 70 mg/dl. Objawy hipoglikemii to:
Należy jednak zaznaczyć, że nie u wszystkich pacjentów z hipoglikemią objawy tego stanu są zauważalne dla pacjenta lub jego otoczenia. Szczególnie dotyczy do diabetyków chorujących od wielu lat, u których objawy hipoglikemii mogą wystąpić dopiero przy znacznie niższym poziomie glukozy.
Czy jest jakaś specjalna dieta w cukrzycy, której trzeba przestrzegać?
Nie, nie ma jednej uniwersalnej diety dla pacjentów z cukrzycą. Często mówi się o tzw. diecie cukrzycowej. Jednak jej założenia są bardzo zbliżone do tych, które dotyczą ogólnych zasad zdrowego odżywiania się. Diabetycy powinni jednak zwracać uwagę na spożywanie posiłków o niskim indeksie glikemicznym (Czym jest indeks glikemiczny i jak z niego korzystać?), bogatych w warzywa. Pacjentom z cukrzycom polecana jest np. dieta DASH lub dieta śródziemnomorska.
Jakie są sposoby leczenia cukrzycy ciężarnych, jeśli sama dieta nie wystarcza?
Lekiem rekomendowanym w leczeniu cukrzycy w okresie ciąży jest insulina. Nie przenika ona przez łożysko, dzięki czemu uznawana jest za bezpieczny lek w ciąży.
Bibliografia:
-
Zalecenia kliniczne dotyczące postępowania u osób z cukrzycą – 2025. Stanowisko Polskiego Towarzystwa Diabetologicznego
-
Fowler M.J. Mikro- i makronaczyniowe powikłania cukrzycy. Diabetologia po Dyplomie, 2011, tom 8, nr 4, 40-44
