Fitoterapia wykorzystuje substancje pochodzenia roślinnego w profilaktyce oraz wspomaganiu leczenia wielu schorzeń. Opiera się ona na wynikach badań naukowych, standaryzowanych ekstraktach oraz rosnącej wiedzy dotyczącej bezpieczeństwa i skuteczności preparatów roślinnych. Z kolei preparaty roślinne zarejestrowane jako suplementy diety mogą stanowić wartościowe uzupełnienie terapii, ale ich stosowanie wymaga rozwagi. Czym dokładnie jest fitoterapia, czym różni się ona od ziołolecznictwa, jakie produkty naturalne są dostępne na rynku, kiedy warto po nie sięgać oraz jak bezpiecznie stosować produkty pochodzenia roślinnego zgodnie z aktualną wiedzą medyczną?
Spis treści:
- Co to jest fitoterapia?
- Ziołolecznictwo, zielarstwo i fitoterapia - czym różnią się między sobą?
- Czy ziołolecznictwo to fitoterapia?
- Roślinne preparaty złożone i ich synergistyczne działanie
- Preparaty roślinne - ranking preparatów
- Czy fitoterapia jest bezpieczna?
- Czy fitoterapia jest skuteczna?
- Ważne informacje - jak stosować i jak przechowywać leki roślinne?
- FAQ - pytania pacjentów o preparaty roślinne i kuracje ziołowe oraz odpowiedzi okiem farmaceuty
Co to jest fitoterapia?
Fitoterapia jest działem farmakoterapii zajmującym się wykorzystaniem substancji pochodzenia roślinnego w zapobieganiu oraz wspomaganiu leczenia chorób. Wbrew powszechnemu przekonaniu, fitoterapia nie polega na przypadkowym stosowaniu ziół. Opiera się ona na wiedzy z zakresu botaniki, farmakognozji, farmakologii, toksykologii oraz medycyny klinicznej. Współczesne roślinne produkty lecznicze podlegają wymaganiom jakościowym, jakie stosuje również się w przypadku wszystkich syntetycznych leków.
W zależności od wskazań stosowane są zarówno pojedyncze leki roślinne, jak i preparaty wieloskładnikowe zawierające ekstrakty z kilku gatunków. Takie rozwiązanie pozwala wykorzystać odmienne mechanizmy działania poszczególnych składników. Na szczególną uwagę zasługuje również fakt, że w niektórych przypadkach skuteczne działanie roślin leczniczych zostało potwierdzone w licznych badaniach naukowych. Przykładem leczniczych właściwościach ziół są mięta pieprzowa stosowana w zaburzeniach trawienia, kozłek lekarski wspomagający zasypianie czy ostropest plamisty wykorzystywany jako wsparcie prawidłowej pracy wątroby. Nie oznacza to jednak, że wszystkie preparaty pochodzenia roślinnego działają w taki sam sposób. Różnice dotyczą zarówno jakości ekstraktów, jak i zawartości substancji czynnych. Dlatego wybierając produkty lecznicze pochodzenia roślinnego, warto zwracać uwagę na ich status rejestracyjny oraz jego standaryzację.
Ziołolecznictwo, zielarstwo i fitoterapia - czym różnią się między sobą?
Choć pojęcia ziołolecznictwo, zielarstwo i fitoterapia bywają używane zamiennie, w rzeczywistości oznaczają one nieco inne zagadnienia. Znaczenie fitoterapii było już wyjaśniane. Z kolei ziołolecznictwo odnosi się przede wszystkim do praktycznego wykorzystywania roślin w celu łagodzenia dolegliwości oraz wspierania leczenia. Ziołolecznictwo w historii opierało się głównie na wielowiekowym doświadczeniu w lecznictwie i profilaktyce, co można określić jako medycyna tradycyjna. Niemniej jednak współczesne ziołolecznictwo coraz częściej korzysta z wyników badań naukowych oraz zaleceń opracowywanych przez ekspertów.
Natomiast zielarstwo obejmuje znacznie szerszy zakres zagadnień niż samo leczenie. Dotyczy uprawy, zbioru, suszenia, przechowywania oraz przetwarzania roślin wykorzystywanych do celów leczniczych, spożywczych i kosmetycznych. W końcu to jak są uprawiane rośliny lecznicze ma ogromne znaczenie dla późniejszej jakości preparatów, takich jak naturalne suplementy diety.
Jakie najważniejsze różnice warto zapamiętać w kontekście fitoterapii, ziołolecznictwa i zielarstwa?
Ziołolecznictwo w starożytnym Egipcie opierało się na stosowaniu roślin opisanych chociażby w Papirusie Ebersa (jeden z najstarszych i najbardziej kompletnych staroegipskich podręczników medycznych), ziołolecznictwo w średniowieczu rozwijało się głównie w klasztorach i ogrodach zielarskich, natomiast ziołolecznictwo szamańskie stanowiło element tradycyjnych praktyk wielu rdzennych społeczności. Choć doświadczenia historyczne miały ogromny wpływ na rozwój współczesnej fitoterapii, obecnie skuteczność i bezpieczeństwo preparatów roślinnych ocenia się przede wszystkim na podstawie badań naukowych.
Czy ziołolecznictwo to fitoterapia?
Pojęcia te są ze sobą ściśle powiązane, nie oznaczają jednak tego samego. Ziołolecznictwo w terapii odnosi się przede wszystkim do praktycznego wykorzystywania roślin w celu łagodzenia dolegliwości. Dobrym przykładem jest tradycyjne stosowanie świeżego soku z glistnika jaskółcze ziele (Chelidonium majus) na kurzajki. Z kolei fitoterapia jest dziedziną farmakoterapii wykorzystującą preparaty roślinne o znanym składzie i udokumentowanym działaniu. Przykładem może być wspomaganie leczenia niealkoholowej stłuszczeniowej choroby wątroby preparatami zawierającymi standaryzowany wyciąg z ostropestu plamistego (Silybum marianum). W tym przypadku zastosowanie preparatu wynika z badań dotyczących jego bezpieczeństwa i potencjalnego wpływu na funkcjonowanie wątroby oraz układ trawienny, a nie wyłącznie z wielowiekowej tradycji.
Najprościej można ująć, że ziołolecznictwo w profilaktyce i jako uzupełnienie terapii opiera się przede wszystkim na praktycznym wykorzystaniu roślin, natomiast fitoterapia korzysta z osiągnięć współczesnej farmakologii oraz wyników badań klinicznych. Połączenie tych dwóch dziedzin sprawia, że ziołolecznictwo w nowoczesnej medycynie odgrywa coraz większą rolę, pozwalając oddzielić metody o potwierdzonej skuteczności od tych, których działanie opiera się jedynie na tradycyjnym stosowaniu.
Roślinne preparaty złożone i ich synergistyczne działanie
Współczesna fitoterapia często wykorzystuje preparaty złożone, zawierające ekstrakty z kilku gatunków roślin. Chociaż zdarzają się również takie jednoskładnikowe zawierające ekstrakty z takich roślin jak np.: Berberys (Berberis vulgaris), Imbir (Zingiber officinale), Karczoch (Cynara scolymus), Głóg (Crataegus), czy Czosnek (Allium sativum). Celem roślinnych preparatów wieloskładnikowych jest uzyskanie szerszego spektrum działania lub wzajemne uzupełnianie właściwości poszczególnych składników. Zawsze jednak takie połączenia są projektowane w oparciu o wiedzę z zakresu farmakognozji, farmakologii oraz wyników badań dotyczących bezpieczeństwa stosowania. W niektórych przypadkach obserwuje się tzw. synergię terapeutyczną, czyli sytuację, w której odpowiednio dobrane składniki wzajemnie wzmacniają lub uzupełniają swoje działanie. Należy jednak pamiętać, że nie każde połączenie ekstraktów roślinnych wykazuje taki efekt. Dlatego skuteczność preparatu powinna wynikać z jego składu oraz dostępnych danych naukowych, a nie np. z liczby zastosowanych składników. W praktyce farmaceutycznej preparaty wieloskładnikowe znajdują zastosowanie we wspomaganiu prawidłowego funkcjonowania układu pokarmowego, łagodzeniu objawów przeziębienia czy wspieraniu spokojnego snu.
Wyciągi różnych roślin leczniczych w jednym preparacie
Wiele dostępnych na rynku nowoczesnych roślinnych produktów aptecznych zawiera wyciągi różnych roślin leczniczych, których skład został opracowany z myślą o konkretnym wskazaniu terapeutycznym. Dzięki zastosowaniu kilku standaryzowanych ekstraktów możliwe jest jednoczesne oddziaływanie na różne mechanizmy odpowiedzialne za powstawanie określonych dolegliwości. Przykładowo tradycyjne ziołolecznictwo w Polsce obejmuje preparaty wspomagające układ trawienny, które mogą zawierać ekstrakty z mięty pieprzowej, rumianku czy karczocha, lub produkty stosowane w łagodzeniu zaburzeń snu, łączące kozłek lekarski z melisą i szyszkami chmielu, a także ekstrakty z czarnego bzu, werbeny, aceroli, dziewanny wielokwiatowej, jeżówki, tymianku, prawoślazu, podbiału, lipy, czy babki lancetowatej wykorzystywane w preparatach wspomagających odporność i zdrowie dróg oddechowych. Synergia terapeutyczna wykorzystywana jest również we wspomaganiu leczenia zakażeń układu moczowego, a także zespołu metabolicznego (odpowiednio dobrane formuły wpływające na apetyt, czy cholesterol). Trzeba pamiętać, że takie połączenia nie są przypadkowe, dobiera się je na podstawie wiedzy dotyczącej składu chemicznego oraz mechanizmów działania poszczególnych roślin leczniczych. Tak właśnie wykorzystanie ziołolecznictwa w medycynie tradycyjnej przekłada się na realne terapie wspomagające w leczeniu wielu schorzeń.
Jednoskładnikowe preparaty ziołowe
Obok preparatów wieloskładnikowych szerokie zastosowanie mają również jednoskładnikowe preparaty ziołowe. Zawierają one jeden surowiec roślinny lub jeden standaryzowany ekstrakt, dzięki czemu łatwiej ocenić ich skuteczność, profil bezpieczeństwa oraz potencjalne interakcje z innymi lekami. Takie leki roślinne są często wykorzystywane w sytuacjach, gdy dobrze poznano działanie konkretnej rośliny oraz istnieją dane potwierdzające jej skuteczność w terapii danego schorzenia. Przykładem mogą być preparaty zawierające wyciąg z kozłka lekarskiego stosowane pomocniczo w łagodnych zaburzeniach snu czy preparaty z ostropestu plamistego wspierające prawidłową pracę wątroby.
W wielu przypadkach jednoskładnikowe preparaty stanowią również dobry wybór u pacjentów przyjmujących liczne farmaceutyki, ponieważ wówczas łatwiej przewidzieć możliwe interakcje leków z ziołami oraz działania niepożądane.
W jakich postaciach występują roślinne produkty lecznicze?
Współczesne roślinne produkty lecznicze są dostępne w wielu postaciach farmaceutycznych, co pozwala dobrać odpowiednią jego formę do rodzaju schorzenia, wieku pacjenta oraz sposobu podania.
Do najczęściej spotykanych postaci, w których występują roślinne leki i suplementy diety, należą:
-
suszone surowce roślinne przeznaczone do przygotowania naparów i odwarów,
-
sproszkowane surowce roślinne wykorzystywane w kapsułkach i tabletkach,
-
standaryzowane ekstrakty suche, płynne i gęste,
-
nalewki oraz wyciągi wodne i alkoholowe,
-
syropy, krople doustne i roztwory,
-
maści, kremy, żele oraz płyny do stosowania miejscowego,
-
olejki eteryczne wykorzystywane zgodnie z ich wskazaniami.
Niezależnie od postaci, o jakości preparatu decyduje przede wszystkim zastosowany surowiec, sposób jego przetwarzania oraz standaryzacja na zawartość substancji czynnych. Fitoterapia wykorzystuje leki roślinne, których jakość, bezpieczeństwo i skuteczność zostały ocenione zgodnie z obowiązującymi wymaganiami. Warto stawiać zatem na tego typu produkty, zamiast kierować się wyłącznie informacją o „naturalnym” pochodzeniu preparatu.
Preparaty roślinne - ranking preparatów
Ziołolecznictwo w medycynie alternatywnej - przykładowe wieloskładnikowe preparaty homeopatyczne zarejestrowane jako produkty lecznicze:
-
Lehning Nux Vomica Complexe - krople, które można stosować wspomagająco u osób, zmagających się z niestrawnością.
-
Lehning Sinuspax - tabletki do stosowania wspomagająco w leczeniu stanów zapalnych zatok przynosowych oraz nieżytu nosa, w tym alergicznego nieżytu nosa dla dzieci od 6. roku życia i osób dorosłych.
-
Lehning Urarthone - płyn doustny stosowany wspomagająco w leczeniu bólów reumatycznych oraz dny moczanowej.
-
Lehning Mercurius Solubilis - tabletki do stosowania wspomagająco u osób zmagających się z zapaleniem jamy nosowo-gardłowej i bólami gardła.
Ziołolecznictwo w suplementacji, czyli przykładowe suplementy diety zawierające składniki roślinne:
-
Lehning Pate Suisse Dobra Noc - żelki o smaku kwiatu pomarańczy i rozmarynu z melatoniną, wspomagają zasypianie.
-
LipiForma Bergamia - ziołolecznictwo w terapii dyslipidemii, czyli odpowiednio opracowana formuła, wspierająca utrzymanie prawidłowego poziomu cholesterolu we krwi, m.in. monakolinę K, wyciąg z owoców Citrus bergamia, koenzym Q10, wyciąg z czosnku.
-
Lehning Pate Suisse Odporność - żelki do stosowania profilaktycznie przez cały rok, a zwłaszcza w okresach wzmożonego ryzyka infekcji, zawierają ekstrakt z aceroli, propolis i naturalny aromat miodu.
-
Insuresin 30 saszetek + 60 kapsułek - ziołolecznictwo w terapii insulinooporności, bogata kompozycja dla uzupełnienia diety, m.in. berberyna, mio-inozytol, inulina, cynk.
Czy fitoterapia jest bezpieczna?
Zarówno zioła, jak i substancje pochodzenia roślinnego, podobnie jak inne produkty lecznicze, mogą wywoływać działania niepożądane, mieć przeciwwskazania do zastosowania oraz wchodzić w interakcje z innymi lekami. Podobnie, gdy w sposób nieprawidłowy w ramach suplementacji są stosowane surowce roślinne, również może to przynieść realne szkody i zagrożenie dla zdrowia.
Co ważne, aby korzystać z dobrodziejstwa roślin leczniczych, należy wybierać preparaty najwyższej jakości, standaryzowane na zawartość składników aktywnych. Wówczas dobrze wiemy jak taki preparat działa i jaki ma on skład. Znacznie większą ostrożność należy zachować w przypadku produktów o nieznanym pochodzeniu lub niezweryfikowanym składzie. Sięganie po tego typu preparaty może okazać się wręcz niebezpieczne.
Jak bezpiecznie stosować fitoterapię?
Aby stosowanie leczniczych wyciągów roślinnych przynosiło oczekiwane korzyści, powinny być one zażywane zgodnie z zaleceniami producenta oraz wskazaniami medycznymi. Dotyczy to zarówno krótkotrwałego łagodzenia dolegliwości, jak i wspomagania leczenia chorób przewlekłych.
W praktyce warto pamiętać o kilku zasadach dotyczących stosowania leków roślinnych:
-
wybieraj preparaty zarejestrowane jako roślinne produkty lecznicze, jeśli ich stosowanie ma służyć leczeniu określonych dolegliwości;
-
jeśli nie roślinne produkty lecznicze, to suplementy diety wysokiej jakości, znanego i cenionego producenta,
-
przestrzegaj zaleceń dotyczących dawkowania i czasu stosowania;
-
nie łącz kilku preparatów zawierających te same lecznicze substancje ziołowe, jeżeli nie ma ku temu wyraźnych wskazań;
-
poinformuj lekarza lub farmaceutę o wszystkich stosowanych preparatach, szczególnie jeśli przyjmujesz leki na stałe;
-
zachowaj ostrożność u dzieci, kobiet w ciąży, kobiet karmiących piersią oraz osób starszych.
Warto również pamiętać, że fitoterapia wykorzystuje leki roślinne, których skuteczność zależy nie tylko od właściwego doboru preparatu, ale również od regularności stosowania i przestrzegania zaleceń dotyczących terapii. Samodzielne zwiększanie dawek lub wydłużanie czasu przyjmowania nie poprawia tej skuteczności, a może zwiększać ryzyko wystąpienia działań niepożądanych.
Czy medycyna naturalna jest zawsze bezpiecznym rozwiązaniem?
Wiele osób utożsamia naturalne metody leczenia z całkowitym bezpieczeństwem. Jest to jednak jeden z najczęściej powielanych mitów. Działania leków roślinnych naturalnego pochodzenia nie niweluje ich ewentualnych działań niepożądanych i skutków ubocznych. Tym bardziej że niektóre lecznicze rośliny zawierają związki o bardzo silnej aktywności biologicznej, a ich niewłaściwe stosowanie może prowadzić do poważnych konsekwencji zdrowotnych. Równie istotne są możliwe interakcje leków ziołowych z tymi stosowanymi przewlekle.
Nie należy również zakładać, że wszystkie produkty znane jako "dobre zioła" zostały przebadane w takim samym stopniu. Fitofarmakologia wyraźnie rozróżnia preparaty o udokumentowanej skuteczności od produktów, których działanie opiera się głównie na tradycyjnym stosowaniu. Z tego względu decyzja o rozpoczęciu leczenia preparatami roślinnymi powinna uwzględniać aktualny stan zdrowia pacjenta, przyjmowane leki oraz dostępne dowody naukowe.
Czy fitoterapia jest skuteczna?
Skuteczność fitoterapii zależy przede wszystkim od konkretnego preparatu, wskazania do jego stosowania oraz jakości dostępnych dowodów naukowych, potwierdzających skuteczność działania. Dlatego też terapia z wykorzystaniem substancji roślinnych powinna być oceniana indywidualnie. Obecnie fitofarmakologia dostarcza coraz więcej danych potwierdzających działanie roślin leczniczych w określonych wskazaniach. Dotyczy to jednak wyłącznie tych preparatów, których skład został dobrze poznany, a skuteczność oceniono w badaniach. Z tego właśnie względu nowoczesna fitoterapia wykorzystuje leki roślinne oraz standaryzowane ekstrakty, a nie przypadkowo dobrane mieszanki roślin.
Nie warto oceniać preparatu wyłącznie na podstawie opinii, znacznie większą wartość mają wyniki wiarygodnych badań oraz monografie Europejskiej Agencji Leków (EMA) i Europejskiego Towarzystwa Fitoterapii (ESCOP), jak i krajowych zespołów ekspertów, które oceniają bezpieczeństwo, wskazania i skuteczność leków roślinnych.
Leki roślinne na codzienne dolegliwości
Najczęściej wykorzystuje się ziołolecznictwo w terapii niewielkich, przemijających dolegliwości. Do dobrze poznanych przykładów wspomagania leczenia ziołami różnych schorzeń należą:
-
łagodzenie nudności, wsparcie pracy układu pokarmowego - Imbir (Zingiber officinale),
-
wspomaganie trawienia oraz prawidłowego funkcjonowania wątroby i dróg żółciowych - Karczoch (Cynara scolymus),
-
wspomaganie pracy serca i krążenia u osób z łagodnymi dolegliwościami - Głóg (Crataegus),
-
korzystny wpływ na wybrane parametry układu sercowo-naczyniowego - Czosnek (Allium sativum).
Choć naturalne leki roślinne stosowane na wypadek codziennych dolegliwości, są często dobrze tolerowane, nie należy zapominać o właściwym ich dawkowaniu oraz możliwych przeciwwskazaniach. Dotyczy to także osób sięgających po naturalne suplementy diety, które nie podlegają takim samym wymaganiom dotyczącym potwierdzenia skuteczności jak produkty lecznicze.
Fitoterapia jako metoda wspomagająca leczenie wielu schorzeń
Współczesna fitoterapia znajduje zastosowanie przede wszystkim jako metoda wspomagająca terapię różnych schorzeń, a nie jej zamiennik. W wielu przypadkach odpowiednio dobrane preparaty mogą wspierać leczenie prowadzone przez lekarza, poprawiając komfort pacjenta lub łagodząc wybrane dolegliwości. Najlepiej udokumentowane przykładowe zastosowania obejmują między innymi:
-
łagodne zaburzenia snu i napięcia nerwowego,
-
dolegliwości ze strony przewodu pokarmowego,
-
wspomaganie funkcjonowania wątroby,
-
wybrane schorzenia górnych dróg oddechowych (w tym przeziębienie i grypa),
-
wspomaganie leczenia niektórych przewlekłych dolegliwości.
Coraz więcej badań dotyczy również możliwości wspierania pacjentów, u których występuje cukrzyca, dyslipidemia, nadciśnienie, należące do zespołu metabolicznego lub inne przewlekłe choroby cywilizacyjne, dzięki wykorzystaniu właściwości roślin leczniczych. Warto jednak podkreślić, że w takich przypadkach preparaty roślinne nie zastępują leczenia zaleconego przez lekarza. Mogą jedynie stanowić element kompleksowego postępowania, w tym uzupełnienia diety, jeśli ich stosowanie znajduje uzasadnienie w aktualnej wiedzy medycznej. W badaniach analizowane są między innymi ekstrakty z takich roślin jak: Berberys (Berberis vulgaris), Gurmar (Gymnema sylvestre), Morwa biała (Morus alba L.), Fasola zwyczajna (Phaseolus vulgaris) pod kątem wpływu na gospodarkę węglowodanową i lipidową.
Fitofarmaceutyki a leki syntetyczne
Wielu pacjentów zastanawia się, czy wyciągi różnych leczniczych roślin są skuteczniejsze lub bezpieczniejsze niż leki syntetyczne? W rzeczywistości nie można jednoznacznie odpowiedzieć na to pytanie, ponieważ obie grupy produktów mają swoje miejsce we współczesnej medycynie i przechodzą ocenę jakości, bezpieczeństwa i skuteczności, jeśli są rejestrowane jako produkty lecznicze. W niektórych sytuacjach odpowiednio dobrane preparaty roślinne mogą uzupełniać terapię prowadzoną lekami syntetycznymi. Należy jednak pamiętać, że mogą również wpływać na ich metabolizm lub nasilać działania leków, dlatego każda taka kombinacja powinna być konsultowana z lekarzem lub farmaceutą.
Odrębną grupę stanowią preparaty roślinne zarejestrowane jako suplementy diety. Mają one uzupełniać dietę, a nie leczyć choroby. W przeciwieństwie do produktów leczniczych nie wymagają wykazania skuteczności terapeutycznej przed wprowadzeniem do obrotu.
Ogromny potencjał roślin leczniczych we współczesnej farmakoterapii
Wiele współcześnie stosowanych leków wywodzi się z substancji obecnych w świecie roślin od lat. Na ich odkrycie pozwoliły lata obserwacji wykorzystania roślin w leczeniu różnych dolegliwości. Ważnym elementem rozwoju wiedzy o roślinach stanowiły, chociażby ziołolecznictwo szamańskie, ziołolecznictwo w kulturze chińskiej, tybetańskiej, czy indyjskiej. Obecnie badacze analizują właściwości lecznicze roślin, identyfikują nowe lecznicze substancje ziołowe oraz oceniają działanie roślin leczniczych w kontrolowanych badaniach klinicznych. Dzięki temu możemy poznać kolejne możliwości wykorzystania substancji pochodzenia roślinnego. Połączenie tradycyjnej wiedzy z osiągnięciami współczesnej nauki pozwala w pełni wykorzystać dobrodziejstwa roślin leczniczych.
Medycyna naturalna oraz współczesna farmakoterapia nie muszą się wzajemnie wykluczać. Odpowiednio dobrane kuracje ziołowe, racjonalne stosowanie leczniczych wyciągów oraz wybór preparatów o udokumentowanej jakości mogą stanowić wartościowe uzupełnienie współczesnych metod leczenia, o ile są prowadzone zgodnie z aktualną wiedzą medyczną i pod opieką lekarza.
Ważne informacje - jak stosować i jak przechowywać leki roślinne?
Prawidłowe stosowanie leków roślinnych, zgodne z zaleceniami producenta lub lekarza, ma ogromne znaczenie dla ich skuteczności i bezpieczeństwa. Dotyczy to zarówno dawkowania, czasu trwania terapii, jak i sposobu przygotowania preparatu.
Podczas stosowania preparatów roślinnych warto pamiętać o kilku ogólnych zasadach:
-
przestrzegaj zalecanego dawkowania i nie wydłużaj terapii bez konsultacji ze specjalistą;
-
nie stosuj jednocześnie kilku preparatów zawierających te same substancje czynne;
-
zawsze sprawdzaj termin ważności oraz warunki przechowywania podane przez producenta i dostosuj się do nich;
-
przechowuj preparaty w suchym miejscu, z dala od światła i źródeł ciepła;
-
chroń przed dostępem dzieci.
Brak przestrzegania zaleceń dotyczących warunków przechowywania danego preparatu ma niekorzystny wpływ na właściwości roślin leczniczych. Substancje aktywne zawarte w surowcach mogą ulec degradacji pod wpływem wilgoci, wysokiej temperatury czy promieniowania UV. Dotyczy to każdej postaci, zarówno tabletek i kapsułek, jak i nalewek, syropów czy suszonych surowców wykorzystywanych do przygotowywania naparów.
FAQ - pytania pacjentów o preparaty roślinne i kuracje ziołowe oraz odpowiedzi okiem farmaceuty
Czy adaptogeny to też leki ziołowe?
Adaptogeny to nie leki ziołowe. Chociaż są to substancje pochodzenia naturalnego, głównie roślinnego, które mogą wspierać zdolność organizmu do przystosowania się do stresu, to w Polsce są dostępne wyłącznie jako suplementy diety. Do jednych z najlepiej poznanych adaptogenów należy żeń-szeń syberyjski (Eleutherococcus senticosus).
Czy cukrzyca może być leczona preparatami roślinnymi?
Cukrzyca nie może być leczona wyłącznie preparatami roślinnymi. Jest ona przewlekłą chorobą metaboliczną wymagającą leczenia zgodnego z aktualnymi wytycznymi diabetologicznymi. Żadne preparaty roślinne nie powinny zastępować leków zaleconych przez lekarza. Oczywiście niektóre ekstrakty roślinne są obecnie intensywnie badane pod kątem wspomagania kontroli glikemii, jako profilaktyka czy uzupełnienie leczenia, jednak ich zastosowanie może mieć jedynie charakter wspomagający.
Czy leki roślinne można łączyć z lekami syntetycznymi?
Nie zawsze zioła w terapii różnego rodzaju schorzeń, jako element wspomagający, to dobre rozwiązanie. Niektóre leki roślinne mogą wpływać na metabolizm innych preparatów, zmieniając ich stężenie we krwi lub nasilając działania niepożądane. Ryzyko interakcji dotyczy przede wszystkim osób przyjmujących leki przeciwzakrzepowe, przeciwpadaczkowe, immunosupresyjne czy stosowane w leczeniu chorób układu krążenia. Z tego względu każdą nową terapię roślinną warto skonsultować z lekarzem lub farmaceutą, gdyż wymaga ona indywidualnej oceny.
Czy naturalne leki roślinne są bezpieczne dla seniorów?
W wielu przypadkach naturalne leki roślinne mogą być bez obaw stosowane przez osoby starsze, jednak wymagają one takiej samej ostrożności jak w przypadku innych produktów leczniczych. Seniorzy często przyjmują jednocześnie kilka leków, dlatego w ich przypadku szczególnie wzrasta ryzyko interakcji oraz działań niepożądanych.
Fitoterapia jest wartościowym elementem współczesnej farmakoterapii, jednak jej skuteczność i bezpieczeństwo zależą od właściwego doboru preparatu oraz jego racjonalnego stosowania. Wybierając roślinne produkty lecznicze, warto kierować się dowodami naukowymi, a nie wyłącznie opiniami czy przekonaniem o bezpieczeństwie produktów naturalnych. Z kolei ziołolecznictwo w praktyce terapeutycznej zwykle opiera się na tradycyjnym stosowaniu ziół. Zwykle tego typu preparaty stosuje się w celu uzupełnienia codziennej diety, ale nie jest to regułą. W razie wątpliwości dotyczących wyboru preparatu, czy też możliwości jego łączenia z innymi lekami najlepiej skonsultować się z lekarzem lub farmaceutą.
