Luteina i zeaksantyna to dwa barwniki występujące naturalnie w przyrodzie należące do grupy karotenoidów, składników o wysokim potencjale antyoksydacyjnym. Wiele wskazuje na to, że ich wysoka zawartość w diecie przekłada się na ich koncentrację w plamce żółtej, co z kolei korzystnie wpływa na wzrok i zmniejsza ryzyko wystąpienia AMD (zwyrodnienie plamki żółtej). Po jakie produkty spożywcze sięgać, chcąc wspomagać zdrowie oczu? Kiedy warto stosować suplementy diety z luteiną i zeaksantyną oraz jak wybrać dobrej jakości produkt?
Spis treści:
- Właściwości luteiny i zeaksantyny- jak wspierają narząd wzroku i zdrowie oczu?
- Czym jest zwyrodnienie plamki żółtej (AMD)? Dlaczego warto sięgać po suplement diety zawierający zeaksantynę i luteinę?
- Suplementy diety luteina + zeaksantyna - ranking preparatów
- Jakie są główne źródła luteiny i zeaksantyny w diecie?
- Suplementy diety z luteiną i zeaksantyną
Właściwości luteiny i zeaksantyny- jak wspierają narząd wzroku i zdrowie oczu?
Luteina, zeaksantyna zaliczane są do ksantofili, czyli hydroksylowych pochodnych karotenów – naturalnych barwników, a przede wszystkim związków o silnych właściwościach prozdrowotnych. Organizm człowieka nie ma możliwości ich syntetyzowania, dlatego też należy dostarczać je regularnie wraz z dietą. Barwniki te kumulują się w plamce żółtej oka, tworząc tzw. pigment plamkowy. Dzięki swojej budowie chemicznej działają jak filtry absorbujące światło niebieskie, stanowią także ochronę przed promieniowaniem UV. Ponadto neutralizują działanie wolnych rodników tlenowych, m.in. w siatkówce oka. Z tego powodu te naturalne składniki od wielu lat są intensywnie badane jako potencjalne substancje chroniące narząd wzroku przed różnymi dysfunkcjami.
Ochronne i antyoksydacyjne działanie luteiny i zeaksantyny
Luteina i zeaksantyna w sposób selektywny gromadzą się w siatkówce oka, szczególnie w obrębie plamki żółtej. Ich najwyższe stężenia występują w obszarach najbardziej narażonych na intensywne działanie światła oraz wysoki poziom stresu oksydacyjnego. Jak już wspomniano, barwniki te posiadają silne przeciwutleniające właściwości, dzięki czemu neutralizują reaktywne formy tlenu powstające w fotoreceptorach i nabłonku barwnikowym siatkówki, chroniąc struktury komórkowe przed uszkodzeniami.
Nie tylko poprzez przeciwutleniające właściwości luteina i zeaksantyna chronią zdrowie siatkówki. Karotenoidy stanowią filtr światła niebieskiego. Absorbują fale o długości 400-500 nm emitowane przez ekrany komputerów, czy telefonów, które w nadmiarze również powodują uszkodzenia siatkówki oka. Ma to szczególne znaczenie dla osób narażonych na długotrwałą ekspozycję na światło emitowane przez urządzenia cyfrowe.
Jak zeaksantyna i luteina wspomagają funkcjonowanie narządu wzroku i ostrość widzenia?
Wpływ luteiny i zeaksantyny na prawidłowe widzenie wykracza poza ich rolę ochronną. Poprzez zwiększanie gęstości pigmentu plamkowego karotenoidy te poprawiają kontrastowość obrazu i redukują zjawisko olśnienia, które tworzy się gdy oko narażone jest na zbyt jasne światło. Ma to ogromne znaczenie zarówno w codziennych czynnościach, jak i w warunkach zwiększonego obciążenia wzroku, np. podczas prowadzenia samochodu nocą. Luteina i zeaksantyna dzięki filtracji światła niebieskiego korzystnie wpływają na przetwarzanie bodźców wzrokowych. Co więcej, poprawiają szybkość adaptacji oka do zmiennych warunków oświetlenia, wrażliwość na kontrast i ostrość widzenia. Wpływ omawianych karotenoidów na poprawę widzenia wykracza poza sam narząd wzroku. Chociażby dlatego, że luteina jest jednym z nielicznych ksantofili obecnych w tkance mózgowej, co sugeruje jej rolę w przetwarzaniu informacji wzrokowej na poziomie ośrodkowego układu nerwowego.
Luteina i zeaksantyna nie tylko chronią struktury oka, ale także wspierają funkcjonalną sprawność całego układu wzrokowego, zwłaszcza w warunkach przewlekłego obciążenia i starzenia się organizmu.
Czym jest zwyrodnienie plamki żółtej (AMD)? Dlaczego warto sięgać po suplement diety zawierający zeaksantynę i luteinę?
Zwyrodnienie plamki żółtej (AMD) jest ciężkim schorzeniem oka w większości przypadków doprowadzającym do ślepoty lub znacznego pogorszenia widzenia. Choroba ma charakter przewlekły i postępujący. Prowadzi do uszkodzenia plamki żółtej (fotoreceptorów oraz nabłonka barwnikowego), czyli centralnej części siatkówki oka, odpowiedzialnej za ostre, precyzyjne widzenie, rozpoznawanie twarzy, czytanie oraz widzenie barw. AMD (zwyrodnienie plamki żółtej) dotyczy głównie osób po 50. roku życia i stanowi jedną z najczęstszych przyczyn nieodwracalnej utraty widzenia centralnego w krajach rozwiniętych.
Wyróżnia się dwie główne postacie choroby:
- postać sucha (zanikowa)- około 80% przypadków, charakteryzuje się odkładaniem złogów i powolnym zanikiem komórek siatkówki, pacjent często widzi jedną wielką czarną plamę w centralnym polu widzenia,
- postać mokra (wysiękowa)- bardziej agresywna, związana z patologicznym tworzeniem nowych naczyń krwionośnych, prowadzi do szybkiego pogorszenia widzenia.
Patogeneza AMD jest złożona i wieloczynnikowa. Znaczenie mają m.in.:
- procesy stresu oksydacyjnego,
- przewlekłe stany zapalne,
- zaburzenia mikrokrążenia,
- kumulacja uszkodzeń wywołanych długotrwałą ekspozycją na światło (głównie niebieskie),
- wiek,
- predyspozycje genetyczne,
- palenie tytoniu,
- otyłość,
- nadciśnienie tętnicze,
- dieta uboga w antyoksydanty.
Ze względu na właściwości luteiny i zeaksantyny oraz ich wpływ na funkcjonowanie narządu wzroku, odpowiednia podaż w diecie tych składników może spowalniać progresję AMD, zwłaszcza we wczesnych stadiach choroby. Suplementacja luteiną i zeaksantyną jest szczególnie istotna u osób, u których dieta nie dostarcza wystarczających ilości tych karotenoidów, co jest częstym zjawiskiem w populacji osób starszych, którzy niechętnie sięgają po owoce i warzywa. Stanowi ona racjonalny element profilaktyki AMD, zwłaszcza u pacjentów z czynnikami ryzyka choroby lub pierwszymi objawami zmian zwyrodnieniowych.
Trzeba podkreślić, że suplement diety zawierający koncentrat luteiny i zeaksantyny, chociaż stanowi ważny element profilaktyki i uzupełnienia terapii AMD, nie zastąpi regularnych badań okulistycznych, modyfikacji stylu życia, polegającej na zaprzestaniu palenia, kontroli chorób przewlekłych i stosowaniu zbilansowanej diety bogatej w warzywa liściaste i zdrowe tłuszcze.
Suplementy diety luteina + zeaksantyna - ranking preparatów
- Biocanto Vista Max 30 kapsułek - wysoka dawka luteiny i zeaksantyna, kwasy omega - 3 oraz cynk i witamina A, które wspomagają prawidłowe widzenie w przystępnej cenie.
- SWANSON Luteina & Zeaksantyna 60 kapsułek - połączenie składników działających ochronnie i wspomagająco na narząd wzroku w jednej kapsułce.
- Doppelherz Aktiv Luteina Premium 60 kapsułek - bogaty skład dla zdrowia oczu, w tym ekstrakty roślinne m.in. z borówki.
- Lutezan Omega 3 kapsułki, 60 szt. - kluczowe składniki aktywne, tj. kwasy omega - 3 (DHA, EPA) oraz ekstrakt z kwiatów aksamitki wzniesionej (Tagetes erecta), zawierający 20 % luteiny i 4 % zeaksantyny wspierające widzenie i funkcjonowanie narządu wzroku.
- Activlab Luteina Extra kapsułki, 30 szt. - 40 mg luteiny w 1 kapsułce, jedna z najwyższych dawek na rynku.
- Resvega kapsułki, 60 szt. - witaminy, minerały oraz składniki o silnej aktywności antyoksydacyjnej (luteina, zeaksantyna, resweratrol), a także kwasy omega - 3, dobry skład dla zdrowia oczu.
Jakie są główne źródła luteiny i zeaksantyny w diecie?
Najbogatszymi naturalnymi źródłami luteiny są zielone warzywa liściaste, głównie: jarmuż, szpinak, natka pietruszki, sałata rzymska, rukola, brokuły, cukinia, groszek, brukselka. Obecny w tych warzywach zielony barwnik- chlorofil maskuje wysoką zawartość intensywnie żółtej luteiny. Z kolei zeaksantyna występuje w ograniczonej liczbie produktów. Jej najlepszymi źródłami są warzywa i owoce o intensywnie żółtym, pomarańczowym i czerwonym zabarwieniu, takie jak kukurydza, papryka czerwona, dynia, pomarańcze, mango oraz nektarynki. Nie tylko warzywa i owoce to naturalne źródła antyoksydantów - luteiny i zeaksantyny. Warto zwrócić uwagę również na żółtko jaja kurzego, które mimo relatywnie niższej zawartości omawianych barwników, cechuje się bardzo wysoką ich biodostępnością. Obecność fosfolipidów i tłuszczów ułatwia ich wchłanianie jelitowe, dzięki czemu zdrowa dieta bogata w jajka jest jednym z najbardziej efektywnych źródeł dietetycznych tych składników, szczególnie u osób starszych. Warto pamiętać, że wchłanianie luteiny i zeaksantyny jest zależne od obecności tłuszczu w posiłku. Dieta ubogotłuszczowa lub zaburzenia wchłaniania lipidów mogą ograniczać biodostępność tych związków, nawet przy wysokiej podaży warzyw. Dlatego zaleca się spożywanie produktów bogatych w luteinę i zeaksantynę w połączeniu ze zdrowymi tłuszczami, tj. oleje roślinne, orzechy, awokado, ryby.
Suplementy diety z luteiną i zeaksantyną
Pomimo szerokiej dostępności naturalnych źródeł luteiny i zeaksantyny, dane epidemiologiczne wskazują, że zalecana dzienna porcja warzyw i owoców, dla zaspokojenia zapotrzebowania na omawiane składniki nie jest wystarczająca. Problem jest szczególnie nasilony u osób w wieku podeszłym, z chorobami przewlekłymi lub na dietach wysoko przetworzonych. W takich przypadkach uzasadniona wydaje się suplementacja, zwłaszcza u pacjentów z czynnikami ryzyka zwyrodnienia plamki żółtej lub innymi schorzeniami siatkówki, zawsze jednak jako uzupełnienie, a nie zamiennik zdrowej, zbilansowanej diety.
Jakie dodatkowe składniki aktywne wspomagają narząd wzroku?
Skuteczne wsparcie narządu wzroku powinno mieć charakter wieloskładnikowy. Chociaż luteina i zeaksantyna stanowią fundament ochrony plamki żółtej, jednak ich działanie może zostać wzmacniane/uzupełnione przez inne substancje korzystnie wpływające na zdrowie oczu. Jakich składników warto szukać w suplementach diety na oczy?
- Witaminy antyoksydacyjne (C, E), które chronią struktury oka przed stresem oksydacyjnym,
- Minerały (cynk, miedź, selen)- są ważnymi składnikami o aktywności antyoksydacyjnej; co ważne cynk uczestniczy w metabolizmie witaminy A oraz przewodnictwie nerwowym w siatkówce, a jego niedobór wiąże się z pogorszeniem adaptacji widzenia w ciemności,
- Kwasy tłuszczowe omega-3, szczególnie DHA (kwas dokozaheksaenowy)- składnik strukturalny fotoreceptorów siatkówki, wspiera prawidłową funkcję błon komórkowych, działa przeciwzapalnie i może korzystnie wpływać na jakość filmu łzowego, co ma znaczenie u pacjentów z zespołem suchego oka,
- Witamina A (retinol lub β-karoten)- pomaga zaadoptować wzrok do widzenia w słabym świetle,
- Witaminy z grupy B (szczególnie B2, B6, B12 i kwas foliowy)- wspierają metabolizm komórek nerwowych i mogą pośrednio wpływać na mikrokrążenie w obrębie siatkówki,
- Antocyjany (np. ekstrakt z borówki czarnej), resweratrol, astaksantyna, które wykazują działanie antyoksydacyjne i przeciwzapalne.
Jak wybrać suplement diety na oczy z luteiną i zeaksantyną? - dawki, postaci
Na wybór suplementu przede wszystkim powinna wpływać koncentracja luteiny i zeaksantyny w preparacie:
- 10–20 mg luteiny,
- 2–4 mg zeaksantyny.
Takie proporcje odpowiadają fizjologicznemu składowi pigmentu plamkowego i zwykle stosowane są w badaniach, uznane zostały także za bezpieczne. Składniki pozyskiwane są głównie z naturalnych źródeł roślinnych w oparciu o odpowiednią technologię, chroniącą je przed utlenieniem. Najczęstszym i najlepiej przebadanym źródłem luteiny (oraz w mniejszym stopniu zeaksantyny) jest ekstrakt z kwiatów aksamitki wzniesionej (Tagetes erecta). Kwiaty Tagetes erecta zawierają wysokie stężenia ksantofili, głównie w postaci estrów.
Dobrej jakości suplement powinien zawierać także składniki synergistyczne, takie jak cynk, witaminy C i E oraz DHA, w odpowiednich dawkach. Nie jest ważna jedynie ilość składników aktywnych, ale także ich koncentracja. Należy unikać preparatów o bardzo rozbudowanym, ale nisko dawkowym składzie, gdzie stężenie poszczególnych substancji nie mają znaczenia klinicznego.
Szukając dobrej jakości produktu, warto wybierać suplementy diety, posiadające jasno zadeklarowane źródło luteiny i zeaksantyny (np. ekstrakt z aksamitki wzniesionej) oraz przejrzyste oznaczenie porcji produktu. Powinny być one wolne od zbędnych barwników, sztucznych konserwantów i metali ciężkich. Warto pamiętać, że zawartość oleju w kapsułce będzie sprzyjać przyswajaniu ksantofili. Z kolei dawkowanie suplementów diety powinno odbywać się zgodnie z zaleceniami producenta.
Suplementacja luteiny i zeaksantyny wspomagająca narząd wzroku powinna być traktowana jako element długoterminowej profilaktyki, a nie krótkotrwała interwencja. Efekty stosowania są stopniowe i zależne od regularności, wyjściowego poziomu pigmentu plamkowego oraz indywidualnych czynników metabolicznych.
