Wzdęcia to objaw chorobowy, który spowodowany jest nadmierną ilością gazów w jelitach i pozostałych odcinkach przewodu pokarmowego. Zjawisku temu towarzyszy uczucie pełności, powiększony brzuch i przelewanie oraz tzw. puszczanie wiatrów. Nadmiar gazów może być wynikiem połykania powietrza podczas jedzenia lub wynikiem trawienia i procesu fermentacji bakteryjnej w jelitach. Jakie jeszcze czynniki wpływają na nadmierną produkcję gazów w przewodzie pokarmowym? Jak łagodzić uczucie wzdętego brzucha domowymi sposobami, a kiedy konieczna jest odpowiednia diagnostyka i stosowanie leków na wzdęcia?
Spis treści:
- Czym są wzdęcia?
- Jakie czynniki mogą odpowiadać za gazy w jelitach?
- Jakie są najczęstsze objawy wzdęć?
- Ranking preparatów redukujących wzdęcia brzucha
- Jak wygląda leczenie wzdęć?
- Podsumowanie- jakie są najczęstsze przyczyny wzdęć?
- FAQ - problem wzdęć w zapytaniach pacjentów i odpowiedziach okiem Farmaceuty
Czym są wzdęcia?
Wzdęcia to objaw ze strony przewodu pokarmowego polegający na nadmiernym gromadzeniu się gazów w jelitach, czemu często towarzyszy uczucie pełności, rozpierania, zwiększenie obwodu brzucha, a niekiedy ból i dyskomfort. Uczucie wzdętego brzucha należy do najczęściej zgłaszanych objawów klinicznych ze strony układu pokarmowego. Przyczyny wzdęć brzucha mogą być bardzo różne. Często mają one charakter przejściowy (okresowe wzdęcia brzucha), co ma zwykle związek z dietą. Wówczas po wprowadzeniu modyfikacji w codziennym menu problemem wzdętego brzucha ustępuje. Wzdęcia mogą być objawem zaburzeń czynnościowych (wzdęcia czynnościowe) albo znacznie poważniejszych chorób przewodu pokarmowego. Wówczas konieczna jest odpowiednia diagnostyka i wprowadzenie leczenia nie tylko objawowego, ale również przyczynowego.
Jakie czynniki mogą odpowiadać za gazy w jelitach?
Występowanie gazów jelitowych jest zjawiskiem fizjologicznym. Ich objętość wynosi ok. 200 ml. Problem pojawia się wtedy gdy jest ich za dużo. Wówczas ich utrudnione usuwanie prowadzi do wzdęć, bólu brzucha i dyskomfortu. Z punktu widzenia klinicznego przyczyny wzdęć można podzielić na dietetyczne, czynnościowe, mikrobiologiczne oraz chorobowe.
Czy wzdęcia spowodowane stresem to częsty problem?
Bez wątpienia nadmierny stres wywołuje wzdęcia. Stanowi to istotny problemem klinicznym, szczególnie jeśli chodzi o wzdęcia czynnościowe. Według najbardziej aktualnych wytycznych (IV kryteriów rzymskich) w przypadku czynnościowych wzdęć brzucha nie stwierdza się choroby organicznej, metabolicznej ani strukturalnej, a objawy wynikają z zaburzeń funkcjonowania osi jelito–mózg. Wzdęcia wywołane stresem mogą mieć związek również z pojawiającą się nadwrażliwością trzewną, zmianą w motoryce i napięciu mięśni brzucha. Kiedy można podejrzewać, że nadmierna objętość gazów jelitowych ma związek ze stresem? Zwykle wtedy gdy dolegliwości:
-
nasilają się w sytuacjach emocjonalnych,
-
znacznie zmniejszają się w nocy lub podczas urlopu,
-
nie są związane z utratą masy ciała, anemią, gorączką,
-
towarzyszą im objawy lęku, napięcia lub zaburzeń snu.
Jak nadmierne połykanie powietrza podczas jedzenia i picia wpływa na gazy jelitowe?
Nadmierne połykanie powietrza (aerofagia) jest jedną z najczęstszych przyczyn wzdęć. Gdy podczas posiłku zbyt dużo powietrza dostaje się do przewodu pokarmowego, początkowo pojawia się pierwszy odruch kompensacyjny- odbijanie, a dopiero później gazy, powstałe w wyniku przesunięcia powietrza dalej- do jelit. Zwiększona objętość gazów jelitowych, generuje tym samym szereg objawów związanych ze wzdęciami. Kiedy wzrasta ilość połykanego powietrza? Problem pojawia się wtedy, gdy:
-
posiłki są spożywane zbyt szybko,
-
towarzyszy im mówienie,
-
dochodzi do picia przez słomkę,
-
spożywane są napoje gazowane,
-
występuje stres lub napięcie emocjonalne.
Czy dieta FODMAP oraz pokarmy bogate w błonnik mogą generować gazy?
Zdecydowanie TAK, wzmagają one fermentację bakteryjną, której efektem jest wzrost produkcji gazów. Pod zagadkowy skrótem FODMAP kryją się Fermentujące Oligosacharydy (fruktany, GOS) Disacharydy (laktoza) Monosacharydy (fruktoza w nadmiarze) And Poliole (sorbitol, mannitol) - grupy związków węglowodanowych występujące w wielu produktach spożywczych, które są słabo wchłaniane w jelicie cienkim i szybko trafiają do jelita grubego, gdzie intensywnie ulegają procesom fermentacji bakteryjnej. Problem z ich spożywaniem pojawia się szczególnie w przypadku nietolerancji pokarmowych.
Z kolei dieta bogata w błonnik pokarmowy również powoduje intensyfikację procesów fermentacyjnych i wzrost ilości gazów jelitowych, co prowadzi do dyskomfortu. W końcu błonnik, szczególnie ten rozpuszczalny, którego źródłem są m.in. owoce, owies i rośliny strączkowe, stanowi pożywkę dla mikroflory jelit.
Jak rozrost bakteryjny (SIBO) i nasilona fermentacja bakteryjna w jelicie cienkim wpływa na występowanie wzdęć?
W wyniku bakteryjnego przerostu jelita cienkiego dochodzi do nadmiernej kolonizacji jelita mikroorganizmami, które fizjologicznie powinny znajdować się głównie w jelicie grubym. Jelito cienkie nie jest przystosowane do tak intensywnej fermentacji i gromadzenia się nadmiaru gazów. W efekcie pojawiają się zaburzenia motoryki przewodu pokarmowego, zaburzenia czucia trzewnego (nadwrażliwość trzewna), a nawet zaburzenia wchłaniania jelitowego. Co może świadczyć o tym, że wzdęcia mają związek z SIBO?
-
Pojawianie się objawów bezpośrednio po posiłku (szczególnie po produktach fermentujących - FODMAPs),
-
Uczucie przelewania i głośnych dźwięków jelitowych,
-
Współwystępowanie objawów dodatkowych, tj. biegunki lub zaparcia, niedobory witamin, nietolerancje pokarmowe.
Zespół jelita drażliwego (IBS) i inne schorzenia przewodu pokarmowego powodujące wzdęcia
Wzdęcia są jednym z najczęstszych i najbardziej uciążliwych objawów IBS. Znacząco obniżają jakość życia i często są bardziej dokuczliwe niż chociażby ból brzucha. Co ważne, nasilenie wzdęć w IBS nie koreluje z ilością gazów jelitowych. Ma natomiast związek z:
-
występowaniem nadwrażliwości trzewnej,
-
zaburzoną dystrybucją gazów w przewodzie pokarmowym,
-
zaburzeniami motoryki przewodu pokarmowego,
-
dyskoordynacją przepony i mięśni brzucha,
-
stresem i innymi problemami natury psychiatrycznej (oś jelita-mózg).
Wzdęcia mogą towarzyszyć również innym chorobom przewodu pokarmowego. Objaw ten występuje m.in. w przebiegu:
-
nietolerancji pokarmowych (nietolerancja laktozy, celiakia),
-
nieswoistych chorób zapalnych jelit,
-
chorób trzustki (niestrawione tłuszcze i węglowodany nasilają fermentację),
-
częściowej niedrożności jelit.
Czy podczas biegunek i zaparć mogą występować wzdęcia?
Wzdęcia mogą występować zarówno w przebiegu zaparć, jak i biegunek. W pierwszym przypadku źródłem gazów jelitowych jest zalegająca treść pokarmowa oraz ich utrudnione odprowadzanie na skutek spowolnionej perystaltyki. Z kolei w przypadku biegunki problem stanowi nasilona fermentacja bakteryjne oraz wzmożona motoryka jelit.
Wzdęcia to częsty objaw świadczący o dysfunkcji przewodu pokarmowego. Jeśli ich częstotliwość się nasila, warto poszukać ich przyczyny. Znaczenie będą miały informacje o tym jakie pokarmy powodują wzdęcia, jak często one występują, czy pojawiają się po posiłku, zależnie czy niezależnie od pory dnia oraz jakie inne dolegliwości towarzyszą wzdęciom brzucha. Chociaż wzdęcia to częsty objaw, głównie wiązany jest z dietą i niestrawnością, niemniej jednak może świadczyć o znacznie poważniejszych problemach zdrowotnych.
Jakie są najczęstsze objawy wzdęć?
Objawy towarzyszące wzdęciom brzucha mają związek z nagromadzeniem gazów w jelitach, ich nieprawidłową dystrybucją lub nadwrażliwością trzewną. Wśród dolegliwości najczęściej wymienianych przez pacjentów znajdują się:
-
uczucie rozpierania i pełności w jamie brzusznej,
-
widoczne powiększenie obwodu brzucha,
-
nadmierne oddawanie gazów (potocznie określane jako wiatry),
-
odbijanie,
-
ból brzucha,
-
uczucie dyskomfortu,
-
przelewanie się w brzuchu,
-
napięcie i twardość powłok brzusznych,
-
uczucie wczesnej sytości.
Ranking preparatów redukujących wzdęcia brzucha
-
Biocanto TraviForte - tabletki powlekane zawierające naturalne ekstrakty z karczocha, mięty, kopru i kurkumy. Bogata kompozycja wspomaga trawienie i redukuje wzdęcia brzucha szczególnie po ciężkostrawnym posiłku.
-
Ulgix wzdęcia max - wysoka dawka symetykonu - aż 240 mg w 1 kapsułce.
-
Iberogast - płyn doustny, kompozycja 9 ziół, łagodzi zaburzenia czynnościowe przewodu pokarmowego, w tym wzdęcia, uczucie pełności i ból brzucha.
-
Intesta Max - saszetki zawierające wysoką dawkę maślanu sodu (aż 750 mg), jego regularne stosowanie wpływa na naturalne procesy regeneracyjne błony śluzowej, poprawiając komfort trawienny oraz wspomagając odbudowę mikroflory jelitowej.
-
Verdin fix - herbatka zawierająca kompozycję ziół wspomagających trawienie, m.in. mięty pieprzowej, kolendry, kminku- pomaga w przypadku niestrawności, łagodzi wzdęcia i skurcze brzucha.
Jak wygląda leczenie wzdęć?
Leczenie wzdęć nie może polegać wyłącznie na łagodzeniu objawów, ale przede wszystkim na znalezieniu ich przyczyny oraz wdrożeniu postępowania przyczynowego. W zależności od rozpoznania pacjentom ordynuje się:
-
korektę nietolerancji pokarmowych - w grę wchodzi dieta eliminacyjna, jak i stosowanie odpowiednich preparatów łagodzących dolegliwości, np. preparatów z laktazą ułatwiającą trawienie laktozy, jeśli przyczyną wzdęć jest niedobór laktazy,
-
probiotyki i prebiotyki, które pozwolą na utrzymanie równowagi w składzie mikroflory jelitowej (dobór probiotyku w dużej mierze zależy od schorzenia - Multilac, Dicoflor, Enterol, Trilac, maślan sodu),
-
leki prokinetyczne - regulują zaburzenia motoryki przewodu pokarmowego, przyśpieszając opróżnianie żołądka i jelit,
-
preparaty enzymów trzustkowych - wspomagają trawienie tłuszczy w przypadku zaburzeń pracy trzustki,
-
leki na zaparcia - regulują częstotliwość wypróżnień (dobrym wyborem będą makrogole, laktuloza może nasilać występowanie wzdęć),
-
środki na biegunkę - ograniczające wydzielanie wody i elektrolitów do światła jelita i normalizujące perystaltykę,
-
antybiotyki - wpływają na skład mikroflory jelit i stosowane są chociażby w zespole bakteryjnego przerostu jelita cienkiego (głównie rifaksymina, ale też metronidazol, czy doksycyklina)
Jak donosi wielu pacjentów i lekarzy bez leczenia przyczyny, terapia objawowa jest nieskuteczna długofalowo. Niemniej jednak terapii schorzeń układu pokarmowego stosuje się doraźnie różnego rodzaju leki łagodzące wzdęcia niezależnie od ich przyczyny. Te najbardziej popularne to
-
symetykon, dymetykon – zmniejszają napięcie pęcherzyków gazu, ułatwiając ich pękanie,
-
preparaty ziołowe poprawiające trawienie i działające wiatropędnie, dostępne w formie ziołowych herbatek (koper włoski, kminek, mięta pieprzowa, majeranek, imbir, rumianek), które można wypić po ciężkostrawnym posiłku, lub tabletek, czy kapsułek zawierających roślinne ekstrakty - Travisto, Verdin Complexx, Rapacholin,
-
leki rozkurczowe (drotaweryna, skopolamina) - sprawdzą się szczególnie w łagodzeniu bólu brzucha i uczuciu napięcia powłok brzusznych.
W większości przypadków wzdęcia pojawiają się po posiłku, szczególnie ciężkostrawnym spożywanym w biegu. Jak wówczas można poradzić sobie z problemem wzdętego brzucha? Warto posiłek popić miętową herbatką lub zastosować ziołowy preparat na niestrawność w kapsułkach. Można dodatkowo zażyć lek na wzdęcia z simetikonem (np. Espumisan®). Jeśli problem narasta i dolegliwości pojawiają się częściej, warto skonsultować się z lekarzem.
Jakie są najbardziej popularne domowe sposoby leczenia wzdęć brzucha?
Na wzdęcia brzucha domowe metody są pomocne w przypadku w łagodnych i czynnościowych wzdęć oraz jako uzupełnienie terapii różnych schorzeń przewodu pokarmowego, których objawem jest nadmiar gazów. Jakie są najbardziej powszechne domowe sposoby łagodzenia wzdęć?
-
Modyfikacje dietetyczne- zarówno unikanie pokarmów powodujących wzdęcia, szczególnie rekomendowana jest lekkostrawna, dieta uboga w tłuszcze, jak i odpowiednia technika jedzenia (powoli, dokładnie przeżuwając, przestrzegając regularnych pór).
-
Aktywność fizyczna- ruch ułatwia przemieszczanie i wydalanie gazów.
-
Ciepłe okłady na brzuch- zadziała rozkurczowo i pozwoli zmniejszyć napięcie mięśni gładkich.
-
Picie ziołowych herbatek na poprawę trawienia o działaniu rozkurczowym i wiatropędnym.
-
Techniki relaksacyjne, które pozwolą zredukować napięcie i stres, co ma szczególne znaczenia we wzdęciach czynnościowych i IBS.
Jak dieta lowFODMAP pomaga łagodzić wzdęcia i zmniejszyć obwód brzucha?
Dieta low FODMAP jest dobrze sprawdzającą się interwencją żywieniową w leczeniu wzdęć. Eliminacja odpowiednich produktów z diety daje zadowalające efekty u wielu pacjentów, szczególnie zmagających się z IBS. Pozwala ograniczyć fermentację bakteryjną, retencję wody w jelicie oraz poprawia dystrybucję gazów.
Produkty FODMAPs, których należy unikać w diecie lowFODMAP (chociaż jest to dość indywidualna kwestia):
-
produkty mleczne bogate w laktozę (mleko krowie, kozie, owcze, jogurty naturalne, kefir, maślanki, serki, lody),
-
warzywa bogate w fruktany i GOS (cebula, czosnek, por, kapusta, kalafior, brokuł, brukselka, karczochy, szparagi, bruki, groszek),
-
owoce bogate w fruktozę lub poliole (jabłka, gruszki, mango, arbuz, wiśnie, czereśnie, śliwki, brzoskwinie, morele, nektarynki),
-
produkty zawierające sorbitol, mannitol, ksylitol, maltitol (stosowane w przemyśle spożywczym jako słodziki),
-
rośliny strączkowe (soczewica, ciecierzyca, fasola, bób, soja, groch),
-
produkty zbożowe bogate w pszenicę i żyto (pieczywo, makarony, ciasta, drożdżówki, kasza kuskus),
-
napoje gazowane, soki owocowe.
Podsumowanie- jakie są najczęstsze przyczyny wzdęć?
-
Niewłaściwa technika jedzenie - połykanie powietrza w czasie spożywania posiłków i picia napojów (aerofagia)
-
Nadmierna fermentacja bakteryjna w jelitach
-
Przerost bakteryjny jelita cienkiego (SIBO)
-
Nietolerancje pokarmowe i zaburzenia wchłaniania
-
Zespół jelita drażliwego (IBS)
-
Zaparcia i spowolniony pasaż jelitowy
-
Biegunki i przyspieszony pasaż jelitowy
-
Dieta sprzyjająca gazom (FODMAP, duże ilości błonnika, białka, tłuszczy)
-
Zaburzenia motoryki przewodu pokarmowego
-
Stres i czynniki emocjonalne
-
Choroby przewodu pokarmowego (choroby zapalne jelit, niewydolność trzustki)
FAQ - problem wzdęć w zapytaniach pacjentów i odpowiedziach okiem Farmaceuty
Czy Espumisan® to dobry lek na wzdęcia?
Espumisan® jest dobrym i przede wszystkim bezpiecznym lekiem na wzdęcia dla niemowląt, starszych dzieci i dosrosłych. Zawiera w swoim składzie symetykon, ułatwiający rozbijanie pęcherzyków gazów. Jest to jednak lek działający objawowo, nie przyczynowo.
Dlaczego po Kefirze dokuczają mi gazy?
Kefir zawiera laktozę. W przypadku niedoboru laktazy, enzymu ułatwiającego jej trawienie, mogą pojawić się wzdęcia. Ponadto kefir dostarcza żywych kultur bakteryjnych, które mogą wzmagać fermentację w jelitach i nasilać wzdęcia.
Czy dieta bogata w białko może powodować wzdęcia brzucha?
Pacjenci na diecie wysokobiałkowej często skarżą się na wzdęcia i spowolnienie pasażu jelitowego. Warto dla załagodzenia problemu rozważyć zwiększenie ilości błonnika w diecie.
Czy warto wykonać wodorowy test oddechowy jeśli często dokuczają mi wzdęcia?
Warto wykonać wodorowy test oddechowy jeśli wzdęcia są przewlekłe, nasilone i nie ustępują mimo wdrożenia leczenia objawowego. Badanie to pozwala wykluczyć nietolerancje pokarmowe (laktozy, fruktozy), a także SIBO.
Czy probiotyki (Dicoflor, Enterol) pomagają łagodzić wzdęcia?
Nie zawsze stosowanie powszechnie dostępnych na rynku probiotyków pomaga łagodzić wzdęcia i gazy. Wszystko zależy od przyczyny pojawiających się dolegliwości. Zdecydowanie lepiej sprawdza się indywidualnie dopasowana probiotykoterapia, dobrana przez lekarza.
